Nie staÄ nas na system kaucyjny, który kosztuje miliardy! PÅacisz kaucjÄ. Segregujesz. Nosisz butelki do sklepu. I dostajesz wyższy rachunek za Åmieci.
Witaj w polskim systemie kaucyjnym.
DziaÅa od póŠroku. Czas na bilans:
1ļøā£ Robisz za darmo to, za co dotychczas pÅaciÅy firmy komunalne
Butelki musisz trzymaÄ w caÅoÅci, bez zgniatania, żeby automat je przyjÄ
Å. W typowym polskim mieszkaniu to problem, zwÅaszcza w maÅym, gdzie nie ma miejsca na skÅadowanie butelek. Potem pakujesz, jedziesz do sklepu, stoisz w kolejce przy butelkomacie, idziesz z kuponem do kasy. O seniorach nikt przy tym nie pomyÅlaÅ, a im jest jeszcze trudniej dÅŗwigaÄ i obsÅugiwaÄ automaty. Ani o mieszkaÅcach mniejszych miejscowoÅci, którzy majÄ
sÅabszÄ
dostÄpnoÅÄ punktów zwrotu.
2ļøā£ PaÅstwo zniszczyÅo coÅ, co dziaÅaÅo dobrze
Przed systemem kaucyjnym butelki PET i puszki trafiaÅy do żóÅtych pojemników. Firmy komunalne sprzedawaÅy je zakÅadom przetwórczym i to wÅaÅnie te pieniÄ
dze pozwalaÅy utrzymywaÄ niższe opÅaty Åmieciowe. System kaucyjny nie zastÄ
piÅ starego systemu. StworzyÅ obok niego drugi, równolegÅy, który odebraÅ samorzÄ
dom najbardziej dochodowy surowiec. Zyski przejÄli prywatni operatorzy, koszty zostaÅy w samorzÄ
dach. WedÅug raportu Deloitte prognozowany ubytek wartoÅci gminnego rynku odpadów komunalnych to okoÅo 6,6 mld zÅ w ciÄ
gu 10 lat!
3ļøā£ Kaucja, której nie odbierasz, trafia do prywatnych firm
Prawie poÅowa Polaków nigdy nie oddaÅa opakowania w systemie kaucyjnym, wynika z sondażu IBRiS dla āRzeczpospolitejā. Każda nieodebrana kaucja zostaje w systemie i trafia do operatora. Szacuje siÄ, że rocznie chodzi o nawet 1,5 miliarda zÅotych. Operatorzy majÄ
formalnie obowiÄ
zek przeznaczenia tych Årodków na funkcjonowanie systemu, ale to zobowiÄ
zanie można interpretowaÄ bardzo szeroko. PeÅna transparentnoÅÄ? Nic z tych rzeczy ā zerowa przejrzystoÅÄ.
4ļøā£ PÅacisz podwójnie, choÄ robiÅeÅ wszystko dobrze
Logika ustawodawcy byÅa teoretycznie prosta: mniej butelek w Åmieciach = niższe rachunki za wywóz. StaÅo siÄ jednak zupeÅnie na odwrót. Pierwsze gminy już podniosÅy stawki, inne szykujÄ
siÄ do tego gdy skoÅczÄ
im siÄ stare kontrakty z firmami odbierajÄ
cymi Åmieci. Åmieci to też surowiec, który gminy wÅaÅnie utraciÅy. Oddajesz butelkÄ, a finalnie i tak pÅacisz wiÄcej. Za co?
5ļøā£ Ponad 40 miliardów zÅotych kosztów
Ten punkt najrzadziej pojawia siÄ w debacie publicznej. Deloitte, jedna z najwiÄkszych firm doradczych na Åwiecie, opublikowaÅa we wrzeÅniu 2025 r. zaktualizowane szacunki kosztów systemu. ÅÄ
czne nakÅady inwestycyjne i operacyjne w perspektywie 10 lat przekroczÄ
40 mld zÅ! SkÄ
d te pieniÄ
dze? Z opÅat, które producenci napojów wliczajÄ
w ceny produktów. Czyli znów z Twojej kieszeni.
6ļøā£ Polska wymyÅliÅa coÅ, czego w wiÄkszoÅci krajów Europy nikt nie chciaÅ
W Niemczech, na Litwie, na SÅowacji i w wiÄkszoÅci paÅstw UE dziaÅa jeden centralny operator systemu kaucyjnego. Polska wybraÅa model wielooperatorowy, āunikalnyā na tle Europy. Sklepy obsÅugujÄ
kilku różnych operatorów z różnymi systemami IT i różnymi zasadami rozliczeÅ. WiÄkszy chaos, wiÄksze koszty, mniejsza efektywnoÅÄ. Czechy odrzuciÅy podobny projekt w marcu 2025 roku.
7ļøā£ Wprowadzono system kaucyjny bez przepisów, które miaÅy go zabezpieczaÄ
SamorzÄ
dy od lat apelowaÅy: najpierw wdróżcie ROP, czyli RozszerzonÄ
OdpowiedzialnoÅÄ Producenta, mechanizm, który zmusza producentów opakowaÅ do wspóÅfinansowania kosztów zbiórki. RzÄ
d tego nie zrobiÅ. Projekt ustawy o ROP do dziÅ nie przeszedÅ nawet konsultacji miÄdzyresortowych.
8ļøā£ A system i tak nie dziaÅa
50,5% Polaków negatywnie ocenia system kaucyjny. Automaty siÄ psujÄ
, odrzucajÄ
butelki z minimalnym odksztaÅceniem, zamiast 50 groszy naliczajÄ
10 groszy. System zaprojektowano Åŗle, wdrożono za wczeÅnie, bez infrastruktury, bez ROP, bez synchronizacji z samorzÄ
dami. Eksperyment na żywym organizmie.
Za system kaucyjny pÅacimy wszyscy. Pytanie brzmi: czy ktoÅ za to odpowie?
UdostÄpnijāļøNiech jak najwiÄcej osób siÄ dowie, jak nas nabijajÄ
w butelkÄ. - napisaÅ europoseÅ Konfederacji StanisÅaw Tyszka.