✍️ દીકરીના લગ્નના આગલા દિવસે જેઠે ભાભીના હાથમાં પચાસ હજાર રૂપિયા મૂકીને કહ્યું "આ લે, ને કાલે મંડપમાં તારું મોઢું ના બતાવતી." પણ બીજા દિવસે જ્યારે કલેક્ટર સાહેબની ગાડી રોકાઈ અને એ સીધા ચા વેચતી ભાભીના પગે પડ્યા, ત્યારે આખા ખાનદાનનું ઘમંડ ધૂળમાં મળી ગયું. નડિયાદના જૂના બસ સ્ટેન્ડની બાજુમાં, પતરાંની એક નાનકડી કેબિનમાં છેલ્લાં અઢાર વર્ષથી કેસરબહેનની ચા ઊકળતી હતી. સવારના પાંચ વાગ્યે, જ્યારે આખું શહેર ઊંઘતું હોય, ત્યારે કેસરબહેનનો ચૂલો સળગી ઊઠતો. એસ.ટી.ના ડ્રાઇવરો, વહેલી પરીક્ષા આપવા જતા વિદ્યાર્થીઓ, મજૂરો - સૌના માટે એ કેબિન જાણે બીજું ઘર હતી. કેસરબહેનના પતિ મનુભાઈ અઢાર વર્ષ પહેલાં ગુજરી ગયા હતા. પાછળ મૂકી ગયા હતા આ નાનકડી ચાની કેબિન અને છ વર્ષનો દીકરો જિજ્ઞેશ. લોકોએ કહ્યું હતું, "બાઈ માણસ ચાની કેબિન કેવી રીતે ચલાવશે?" પણ કેસરબહેને હાર ન માની. એ જ કેબિનની કમાણીથી જિજ્ઞેશને ભણાવ્યો, મોટો કર્યો. એક ખાસ વાત હતી કેસરબહેનની - જે કોઈ ભૂખ્યો, હારેલો, પૈસા વગરનો એમની કેબિન પાસે આવતો, એને એ ક્યારેય ખાલી પેટે પાછો ન મોકલતાં. "પૈસા પછી આપજે, બેટા. પહેલાં પેટ ભર," આ એમનું વાક્ય આખા સ્ટેન્ડમાં જાણીતું હતું. કેસરબહેનના જેઠ - ધીરુભાઈ. શહેરમાં મોટો ફર્નિચરનો શોરૂમ. ગાડી, બંગલો, વટ. પણ ધીરુભાઈને પોતાની આ વિધવા ભાભીની ચાની કેબિનથી હંમેશા શરમ આવતી. "લોકો શું કહેશે કે ધીરુભાઈ શેઠની ભાભી બસ સ્ટેન્ડ પર ચા વેચે છે!" આ વખતે ધીરુભાઈની દીકરી ખુશાલીના લગ્ન હતા - શહેરની સૌથી મોંઘી વાડીમાં. અને સૌથી મોટી વાત - મુખ્ય મહેમાન તરીકે આવી રહ્યા હતા જિલ્લાના કલેક્ટર સાહેબ. ધીરુભાઈ છેલ્લા મહિનાથી સૌને કહેતા ફરતા હતા, "કલેક્ટર સાહેબ તો મારા અંગત સંબંધી જેવા છે, મારા ખાસ આમંત્રણથી આવે છે." લગ્નના આગલા દિવસે રાત્રે, ધીરુભાઈ કેસરબહેનની કેબિન પર આવ્યા. ખિસ્સામાંથી નોટોનું બંડલ કાઢ્યું અને ગલ્લા પર મૂક્યું. - "ભાભી, આ પચાસ હજાર છે. કાલે લગ્નમાં મોટા મોટા માણસો આવવાના છે, કલેક્ટર સાહેબ આવવાના છે. તમે... તમે કાલે મંડપમાં ના આવતા. તમારી આ ચાવાળી ઓળખાણથી મારી ઈજ્જત જશે. આ પૈસા રાખો ને બે દિવસ ક્યાંક બહાર જતા રહો." કેસરબહેનના હાથમાં ચાનો કપ ધ્રૂજી ગયો. અઢાર વર્ષ. અઢાર વર્ષ સુધી એમણે આ ખાનદાનની ઈજ્જત માટે ક્યારેય હાથ ન ફેલાવ્યો. અને આજે એ જ ઈજ્જત એમના માટે કલંક બની ગઈ હતી. બાજુમાં ઊભેલા જિજ્ઞેશનું લોહી ઊકળી ઊઠ્યું, - "કાકા! તમારી હિંમત કેવી રીતે—" - "જિજ્ઞેશ." કેસરબહેને દીકરાને રોક્યો. પછી ધીમેથી નોટોનું બંડલ ધીરુભાઈ તરફ સરકાવ્યું. - "પૈસા પાછા લઈ લો, ભાઈ. હું નહીં આવું. ખુશાલી મારી દીકરી જેવી છે, એના સારા દિવસે હું એના બાપની ઈજ્જત નહીં બગાડું." ધીરુભાઈ સંતોષથી પૈસા લઈને ચાલ્યા ગયા. એમને લાગ્યું કે વાત પતી ગઈ. પણ બીજા દિવસે બપોરે, જ્યારે વાડીના દરવાજે કલેક્ટર સાહેબની સફેદ ગાડી આવીને રોકાઈ, ત્યારે જે થયું એની કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી... કેસરબહેન મંડપમાં તો નહોતાં આવ્યાં. એ તો બસ પાછળના દરવાજે, ખુશાલી માટે પોતાના હાથે વણેલી એક ચાદર અને થોડી મીઠાઈ આપીને ચૂપચાપ નીકળી જવાનાં હતાં. પણ નીકળે એ પહેલાં જ કલેક્ટર સાહેબની ગાડી આવી ગઈ. કલેક્ટર સાહેબ, અનિલ પરમાર, ગાડીમાંથી ઊતર્યા. ધીરુભાઈ દોડીને હાર લઈને સામે ગયા, ચહેરા પર ગર્વ છલકાતો હતો. કેમેરા, મહેમાનો, સૌની નજર કલેક્ટર સાહેબ પર હતી. પણ કલેક્ટર સાહેબની નજર ધીરુભાઈ પર નહોતી. એમની નજર વાડીના એક ખૂણે અટકી ગઈ, જ્યાં, સાદી સુતરાઉ સાડીમાં, કેસરબહેન ઊભાં હતાં. કલેક્ટર સાહેબ ધીરુભાઈનો હાર બાજુ પર મૂકીને, ધીમે પગલે એ ખૂણા તરફ ચાલવા લાગ્યા. આખી વાડીમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. ધીરુભાઈ સમજ્યા નહીં, કલેક્ટર સાહેબ ક્યાં જઈ રહ્યા છે? કલેક્ટર સાહેબ સીધા કેસરબહેન સામે જઈને ઊભા રહ્યા. અને પછી, સૌની સામે, એ ઝૂકી ગયા. એમણે કેસરબહેનના પગે હાથ લગાવ્યો. આખી વાડી સ્તબ્ધ. ધીરુભાઈના હાથમાંથી હાર પડી ગયો. "મા... તમે મને ઓળખ્યો?" કલેક્ટર સાહેબની આંખો ભીની હતી. કેસરબહેન ગભરાઈ ગયાં, "સાહેબ, આ શું કરો છો, હું તો સામાન્ય"… "સામાન્ય?" કલેક્ટર સાહેબ આખી ભીડ તરફ ફર્યા અને ઊંચા અવાજે બોલ્યા "આજથી બાવીસ વર્ષ પહેલાં, હું એક ગરીબ છોકરો હતો. સતત બે વાર સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં નાપાસ થયો હતો. ઘરના પૈસા ખલાસ થઈ ગયા હતા. ભણવાનું છોડીને હું આ જ નડિયાદના બસ સ્ટેન્ડ પર બેઠો હતો, એ વિચારીને કે હવે જીવીને શું કરવું. ત્રણ દિવસથી પેટમાં અન્નનો દાણો નહોતો ગયો." ભીડ શ્વાસ રોકીને સાંભળી રહી હતી. "ત્યારે આ માએ, આ કેસરબાએ, મને એમની કેબિન પર બોલાવ્યો. ગરમ ચા ને ગાંઠિયા આપ્યા. મેં કહ્યું, 'બા, મારી પાસે પૈસા નથી.' એમણે કહ્યું, 'પૈસા પછી આપજે, બેટા. પહેલાં પેટ ભર.' પછી છ મહિના સુધી, રોજ, આ માએ મને મફતમાં ખવડાવ્યું. એક રૂપિયો પણ ન લીધો. અને જે દિવસે હું હાર માનીને ગામ પાછું જવાનો હતો, એ દિવસે એમણે કહેલું એક વાક્ય આજે પણ મારા કાનમાં ગૂંજે છે " કલેક્ટર સાહેબનો અવાજ ધ્રૂજી ગયો "'બેટા, ભૂખ્યા પેટે કોઈ મોટું નથી બન્યું, ને હાર માનીને કોઈ આગળ પણ નથી વધ્યું. તું ખા, ને ફરી લડ.' એ ચા ને એ શબ્દોના જોરે હું આજે આ જિલ્લાનો કલેક્ટર છું. આ મા ન હોત, તો અનિલ પરમાર ક્યારનોય ખતમ થઈ ગયો હોત." આખી વાડીમાં તાળીઓનો ગડગડાટ થઈ ગયો. કોઈની આંખ સૂકી નહોતી. ધીરુભાઈ માથું ઝુકાવીને ઊભા હતા. ગઈ રાતનું એ પચાસ હજારનું બંડલ, એ "મોઢું ના બતાવતી", બધું એમના કાનમાં હથોડાની જેમ વાગી રહ્યું હતું. જે ભાભીને એ કલંક સમજતા હતા, એ જ ભાભીના કારણે આજે કલેક્ટર સાહેબ એમના ઘરે પગ મૂકવા આવ્યા હતા. કલેક્ટર સાહેબે કેસરબહેનનો હાથ પકડ્યો અને એમને મંડપની વચ્ચે, મુખ્ય ખુરશી પર બેસાડ્યાં. "આજે આ લગ્નનાં મુખ્ય મહેમાન હું નહીં, આ મા છે." ધીરુભાઈ ધ્રૂજતા પગે ભાભી પાસે આવ્યા. એમની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યાં હતાં. એ કંઈ બોલી શકે એ પહેલાં જ કેસરબહેને એમના માથે હાથ મૂક્યો "રડ નહીં, ધીરુ. ખુશાલીના લગ્નનો દિવસ છે. આજે કોઈ નાનું-મોટું નથી. આજે બસ આનંદ છે." ધીરુભાઈ ભાભીના ખોળામાં માથું મૂકીને બાળકની જેમ રડી પડ્યા. એ દિવસે આખા શહેરને સમજાઈ ગયું માણસની સાચી કિંમત એની તિજોરીમાં પડેલા પૈસાથી નહીં, પણ એણે કોઈના ખરાબ દિવસોમાં આપેલી હૂંફથી અંકાય છે. જે હાથ ભૂખ્યાને રોટલો આપે છે, એ હાથ ભગવાન પણ ક્યારેય ખાલી નથી રાખતા.

કોકરોચ પાર્ટી ? 😑 😑 મતલબ ઢંગ નું નામ ય ના મળ્યુ વિરોધ કરવા 😏