Observaties vanuit het riool (2)
Het gesprek over X in Nederland raakt steeds verder los van het platform zelf. Wie talkshows, Kamerdebatten en opiniestukken volgt, krijgt de indruk dat X vooral bestaat uit politieke radicalisering, democratische ondermijning en permanente maatschappelijke ontwrichting.
Terwijl onderzoek naar het daadwerkelijke gebruik iets veel banalers laat zien.
Uit een analyse van Fingerspitz, gebaseerd op cijfers van onder meer Newcom Research, GWI en X zelf, blijkt dat het platform in Nederland in 2025 ongeveer 2,8 miljoen gebruikers heeft, waarvan circa 1,4 miljoen dagelijks actief zijn. De gebruikersgroep bestaat grotendeels uit mensen tussen de 28 en 59 jaar, met interesses die vooral draaien om sport, entertainment, technologie, reizen, gaming, financiën, muziek en actualiteit.
Dat klinkt niet direct als de voorhoede van een digitale staatsgreep. Wereldwijd worden dagelijks honderden miljoenen berichten geplaatst. Omgerekend naar Nederlands gebruik kom je al snel uit op vele miljoenen berichten per week. Tegen die achtergrond krijgt het Volkskrant-onderzoek naar 80.000 berichten aan politici tijdens een verkiezingsweek een beetje een ander perspectief.
Binnen de onderzochte selectie trof men honderden bedreigingen en duizenden berichten die als haatdragend of intimiderend werden geclassificeerd. Ernstig genoeg, zonder twijfel. Maar nog steeds een specifieke politieke steekproef in een verkiezingsweek. Het moment dat X met name druk is met politiek.
Niemand weet hoeveel accounts of personen daar precies achter zitten. Zoals op vrijwel alle sociale platforms produceert een kleine hyperactieve minderheid een groot deel van de zichtbare inhoud. Zonder inzicht in de onderliggende data blijft onduidelijk hoeveel activiteit afkomstig is van echte gebruikers, gecoördineerde actiegroepen of bots. AI maakt het eenvoudig om op grote schaal reacties, verontwaardiging en intimidatie te simuleren. Dat maakt de toon niet minder giftig, maar wel de analyse ingewikkelder.
Er wordt nu over X gesproken alsof het een politiek platform is. Maar tijdens verkiezingen gaat X over verkiezingen, zoals het tijdens het WK over voetbal gaat, bij de introductie van de nieuwe Ferrari over Ferrari en tijdens een NS-storing over gestrande reizigers. Wie op een willekeurige avond kijkt naar wat trending is, ziet geen aanval op de democratische rechtsorde, maar voetbal, reality-tv, beurskoersen, huizenprijzen, BN’ers, transfers, consumentenfrustratie en collectieve woede over een internetstoring.
X is in de praktijk geen ideologisch strijdtoneel eerder een permanent openstaande digitale kroeg. Een rumoerige plek waarin sportjournalisten, beleggers, gamers, politici, wielerfans, marketeers, complotdenkers en verveelde nachtbrakers ongecoördineerd door elkaar heen praten zonder structuur of hiërarchie.
Toch wordt juist die zichtbare politieke laag steeds vaker benoemd alsof die het platform als geheel definieert. Dat komt niet alleen door algoritmes, maar ook doordat journalisten, politici en opiniemakers elkaar permanent op hetzelfde platform observeren. De politieke bubbel kijkt voortdurend naar zichzelf en gaat die spiegeling uiteindelijk aanzien voor de maatschappelijke werkelijkheid. Daardoor ontstaat een vertekening. Een platform waarop mensen dagelijks praten over voetbal, muziek televisie, files, crypto, datingproblemen, vakanties en falende treinen wordt in het publieke debat steeds vaker beschreven alsof het hoofdzakelijk bestaat om democratieën te ondermijnen. Het zegt waarschijnlijk met name iets over de politieke en de media wereld die zichzelf op X dag en nacht in de gaten houdt.