Een interessante column.
Niet omdat ik het ermee eens ben; in zijn geheel niet. Maar dat is een debat zonder einde waarvoor dit niet de plek is.
Nu gaat het me met name om de volgende alinea: "Gedwongen remigratie wordt omarmd door deze groepen, desnoods met geweld. De organisator van de conferentie is een Portugees die een beweging leidt die zich Reconquista noemt, wat de naam is die wordt gegeven aan de massale verdrijving van Moren en joden uit Moors Andalusië, vijfhonderd jaar geleden."
"De Moren" die worden verdreven, "Moors Andalusië". Het lijkt erop dat Benali uitgaat van het idee van de "convivencia". Een unieke situatie in Zuid-Spanje waarin de Moren, Christenen en Joden eeuwenlang vreedzaam samenleefden totdat het koningspaar (Ferdinand & Isabella) daar een einde aan maakte toen ze Granada veroverde in 1492.
De geschiedenis is echter, zoals altijd, weerbarstiger. Het idee van de convivencia komt met name van Américo Castro in het midden van de 20ste eeuw. Na Franco verlange Spanje een narratief (een "memory" zou Rosenstock-Huessy zeggen) dat aantoonde, aan zichzelf en de wereld, dat ook Spanje een democratische, pluralistische traditie had.
Dit vond ze in de convivencia. Het katholieke koningspaar kreeg zo de zwarte piet toegespeeld omdat ze in hun veroveringsdrift een einde maakten aan dat vreedzame tijdperk.
In 711 begint de islamitische verovering van het Iberisch schiereiland onder leiding van Tariq ibn Ziyad. Dat ging nogal rap. Binnen enkele jaren stortte het Visigotisch koninkrijk in en kwam een groot deel van Spanje onder islamitisch bestuur.
Tussendoor een interessant weetje: de bekende hoefijzerboog in de gebouwen wortelt in de Visigotische architectuur en de islamitische neemt het over.
Goed. 711 is dus gewoon een veroveringsoorlog.
Vervolgens de convivencia zelf: die was veel minder vreedzaam dan de Spanjaarden op zoek naar een democratisch en pluralistisch verleden deden denken.
Christenen en Joden waren onder islamitische overheersing doorgaans "dhimmi's": beschermde maar ondergeschikte bevolkingsgroepen, met extra belastingen en juridische beperkingen.
Qua geweld was het ook geen pretje. In 1066 werd Jozef ibn Naghrela, de joodse vizier aan het Berberse hof en leider van de joodse gemeenschap, gekruisigd door een woeste menigte moslims die diezelfde dag ook, het is een schatting, ongeveer 4000 Joden vermoordden. Het is enigszins discutabel, maar dit kan gezien worden als de eerste grote pogrom van Europa.
In de twaalfde eeuw dwongen de Almohaden alle Joden en Christenen een keuze te maken tussen bekering of verbanning. Maimonides, bijvoorbeeld, koos voor verbanning. Ook, radicaal als de Almohaden waren, werden belangrijke werken van verschillende islamitische filosofen verbrand.
De christelijke Alfonso VI werd daarentegen de keizer van twee religies genoemd vanwege zijn tolerantie jegens moslims. En in de negende eeuw waren er de martelaren van Córdoba: christenen die geëxecuteerd werden omdat ze het christendom beleden.
Als we het dus hebben over het "verdrijven van Moren" doet dat geen recht aan de complexiteit van de geschiedenis. Het werd eeuwenlang gezien als het herstel van christelijke heerschappij op het Iberisch schiereiland en, door degenen die eraan deelnamen, als een vorm van bevrijding.
Interessant is dat de Visigoten ook een kleine elite waren die boven de Hispano-Romeinen stonden. Dan zou je dus ook kunnen zeggen, met enige fantasie want de Visigothen en de Hispano-Romeinen raakten zeer gemengd, dat, eindelijk, na de Visigotische overheersing en vervolgens de Moorse overheersing, de Spanjaarden vanaf 1492 eindelijk bevrijd waren en zichzelf mochten regeren. Zo zagen zij dat zelf tenminste wel.
Dat ook de christenen in Spanje flink huishouden, dat weet iedereen inmiddels. Dat is natuurlijk het dominante verhaal geworden. Dat ontken ik hier ook niet.
Punt is vooral: Benali gebruikt taal en velt een oordeel dat rust op een historisch beeld dat inmiddels sterk is gerelativeerd. Al-Andalus was geen multicultureel paradijs dat door fanatieke christenen werd vernietigd, maar evenmin een permanent onderdrukkend regime. Het was, zoals vrijwel iedere beschaving, een complexe samenleving waarin perioden van culturele bloei, religieuze samenwerking, discriminatie, geweld en machtsstrijd naast elkaar bestonden.
Leestips:
Darío Fernández-Morera: The Myth of the Andalusian Paradise (2016)
Brian Catlos: Kingdoms of Faith: A New History of Islamic Spain (2018)
Richard Fletcher: Moorish Spain (1992)
Norman Stillman: The Jews of Arab Lands (1979)
trouw.nl/opinie/niet-de-migr…
In Porto vond dit weekeinde een conferentie plaats waar het uitzonderingsdenken nieuw leven werd ingeblazen. Extreemrechtse denkers en politici uit heel Europa kwamen samen om te praten over het gevaar van omvolking.