Fago aquí un offtopic inmenso que agardo me desculpen.
En que momento renunciamos a poder ler Capítulo Cero (eu tamén) por textos de 140 caracteres máis ou menos fiados para acabar voltando ao formato inicial na rede dunha multinacional.
Mais sen que o autor teña xa o control.
Leo a recente novidade editorial dun escritor veleador e camorrista e penso: o que non se pode facer é a pelota ás lectoras.
Eu ben sei que estes tempos son complexos. Máis alá de ironías e de linguaxes encendidas de eles/elas/nós, como tantas veces se ven por aquí, moitos escritores homes atópanse preocupados e confusos nunha encrucillada de como afrontar as súas novelas as personaxes femininas. A revolución das mulleres nas letras -que toca todas as partes do sector, desde as que toman decisións editoriais, as que len, as que escriben, as que median- ten a moitos escritores nacidos noutras épocas literarias moi descolocados. E un escritor sempre, aínda que diga o contrario, está á procura do seu público. E como chegar agora ao público?
Eu creo que estes tempos son desafiantes, e iso ten unha parte estupenda. A presenza maioritaria da ollada e dos gustos femininos obríganos a pensar na nosa visión, en nós mesmos, en como construír unha nova linguaxe desde a nosa óptica. Obríganos a comprender, a entender, a escribir desde outro lugar. Non é un exercicio doado. Sábelo cando comezas a escribir e éntranche as dúbidas. Será isto ridículo? Será un clixé? Será un tópico? Será considerado ofensivo? Será un fracaso? Decatámonos de todo o que non limos, o que non preguntamos, o que non escoitamos desde a nosa posición cómoda. Sabemos que nos falta moito por saber de moita da xente que agora nos le. E non falo dos seus gustos literarios: falo da súa ollada, da experiencia do mundo. Moito autor está perdido nese mundo, no que non hai un manual claro de saída. Require moita investigación, moita introspección comprendelo e chegar a outro lugar.
Porén, creo que o problema está noutro lado: a outra cara destes tempos é a dos relatos ridículos, simplificadores, parodias da literatura, que estamos a padecer. Nese camiño van moitos escritores que entenden que o recoñecemento está por aí. Hainos que consideran que o seu target son as lectoras de trinta e poucos, as de vinte e moitos. A maioría tiran polas de corenta e tantos, que é onde está o principal parné comprador de libros. E moitos deles, no fondo, na súa adulación implícita nas mulleres, elaboran parodias do xénero, do sexo e da presenza das personaxes femininas nos mundos literarios nos que habitan. A parodia é que aspiran a retratar as aspiracións e ensoñacións da lectora modelo na protagonista da novela con pouca sutileza. E o escritor camorrista non é o único. Hai outros. Tampouco lles vai mal, ollo.
Porén, o desafío está noutro lugar: vai polo respecto e a complicidade estreita coas lectoras ávidas, curtidas en mil e unha tramas literarias. Vai por respectar a súa intelixencia, conspirando con elas e a súa capacidade crítica mentres exploras xunto con elas universos de ficción e imaxinación. Sempre crin que o máximo respecto por unha escrava, por unha vítima de racismo e da explotación sexual, por unha labrega galega, é asumir a súa complexidade, a capacidade potencial da vítima de provocar outras vítimas, o asumir o seu potencial destrutor ao tempo que a luz que garda dentro. Non é doado: no fondo todo o mundo quere acompañar a unha heroína e un heroe durante trescentas páxinas, aínda que ao mellor en público diga que non. Relatos binarios entre o ben e o mal, nos que é doado escoller bando; á fin e ao cabo a literatura permítenos escapar dun mundo cada vez máis complexo nos que non é tan doado saber quen son os bos e quen os malos. A xente recomenda e agasalla libros de heroínas e heroes, non de desgraciadas. Pero iso xa pasaba antes.
Hoxe en día temos a sorte de contarmos con canles coma os clubes de lectura onde sometemos a nosa obra á conversa e o xuízo crítico. É aí onde moitas veces os escritores podemos aprender. Eu aprendín unha cousa: nos clubes as mulleres preguntan con moita frecuencia polas mulleres das novelas, ás veces por personaxes secundarias. E fan preguntas concretas, moi directas, que che fan reflexionar sobre como construíches esa personaxe. Lembro, por exemplo, como intuíran que á personaxe de Encarna Baamonde, no Anxo Negro, lle faltaba algo. Eu tiña programado desenvolver a súa historia en Nus, unha novela posterior. Nese exercicio daste conta do que podías ter desenvolto na novela e non desenvolviches, desas mulleres que colocaches como secundarias e resulta que, a xuízo das túas lectoras, tiñan todos os vimbios para seren protagonistas.
Si, sen dúbida son tempos desafiantes. E por iso precisamos de valor ao escribir, de asumir máis olladas. O que non podemos facer é o truco barato de seducir a través de estereotipos, contándolle á lectora o guapa, o sofisticada, o complexa que é ela mesma a través da súa personaxe. Salvo que pensemos nelas unicamente como clientas, e non como compañeiras de viaxe literaria. Con esas son as que eu quero falar nesa privilexiada intimidade das páxinas dun libro.