विज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून पाहिले तर, खोटं बोलणे ही केवळ शब्दांची कसरत नसून तो मेंदूवर येणारा एक प्रचंड ताण आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती असत्य बोलते, तेव्हा तिच्या मेंदूवर होणाऱ्या या ताणाचे पडसाद थेट शारीरिक हालचालींवर उमटतात. विशेष म्हणजे, खोटं बोलताना आपल्या शरीराचा एक विशिष्ट अवयव चक्क गरम होतो! हे कशामुळे घडते आणि खोटं पकडण्याची इतर मानसिक लक्षणे कोणती आहेत, याची रंजक माहिती समोर आली आहे.
'पिनोकियो इफेक्ट' आणि नाकाचे वाढणारे तापमान -
संशोधनानुसार, खोटं बोलताना मानवी मेंदूतील 'इन्सुला' नावाचा भाग अधिक सक्रिय होतो, ज्यामुळे शरीरातील रक्ताभिसरण वाढते. आश्चर्याची बाब म्हणजे, खोटं बोलताना रक्ताचा हा प्रवाह नाकाच्या आजूबाजूला वेगाने वाढतो, परिणामी नाकाचे तापमान किंचित वाढते. विज्ञानात यालाच 'पिनोकियो इफेक्ट' असे संबोधले जाते. नाकाचे तापमान वाढल्यामुळे त्या भागात हलकी खाज सुटल्यासारखे वाटते, म्हणूनच खोटं बोलणारे लोक संवादादरम्यान वारंवार आपल्या नाकाला स्पर्श करतात किंवा नाक खाजवतात.
या प्रक्रियेत केवळ नाकच नाही, तर डोळ्यांच्या हालचालीही महत्त्वाच्या ठरतात. खोटं बोलताना व्यक्तीचा आत्मविश्वास डळमळीत होत असल्याने, समोरच्या व्यक्तीच्या डोळ्यात डोळे घालून बोलणे तिला कठीण जाते. अशा वेळी ती व्यक्ती नजर चोरते किंवा सतत इकडे-तिकडे पाहते. तणावाचा नैसर्गिक परिणाम म्हणून खोटं बोलताना पापण्या झपकण्याचा वेगही नेहमीपेक्षा वाढतो, जे संशय निर्माण करण्यासाठी पुरेसे असते.
बॉडी लँग्वेजमधील बदल आणि संवादातील अडथळे -
खोटं बोलताना शरीर 'नॉर्मल' राहण्याचा प्रयत्न करते, पण तिथेच गडबड होते. असत्य सांगताना मेंदूला विचार करण्यासाठी अतिरिक्त वेळ हवा असतो, त्यामुळे व्यक्तीच्या बोलण्याच्या वेगात बदल होतो. काही लोक पकडले जाऊ नये म्हणून अत्यंत वेगाने बोलू लागतात, तर काही जण शब्द शोधण्यासाठी खूप हळू बोलतात. या प्रक्रियेत बोलताना अडखळणे किंवा शब्दांची जुळवाजुळव करताना गोंधळ उडणे हे सामान्य लक्षण आहे.
मात्र, केवळ या लक्षणांवरून कोणालाही थेट खोटे ठरवणे चुकीचे ठरू शकते. अनेकदा भीती, संकोच किंवा सामाजिक दडपणामुळेही लोकांची देहबोली अशाच प्रकारची असू शकते. त्यामुळे खोटं पकडण्यासाठी परिस्थिती, संवादाचा संदर्भ आणि संबंधित व्यक्तीचा मूळ स्वभाव या सर्वांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक असते. थोडक्यात सांगायचे तर, खोटं बोलणे हा केवळ शब्दांचा खेळ नसून तो एक नैसर्गिक शारीरिक प्रतिसाद आहे.
#humanpsychology #lifestyle #BodyLanguageSecrets #marathinews #viral #thodkyaat #marathinews