Anthropic, ABD hükümetinin emriyle dünyadaki ve Türkiye'deki kullanıcıların Fable 5 yapay zeka modeline erişimini kesti.
Pat diye. "Kusura bakmayın" dediler.
Yapay zekada "herkes bütün modellere erişir" dönemi kapanıyor.
Belli ki bundan sonra hangi modele erişebileceğin, hangi ülkenin vatandaşı olduğuna göre belirlenecek.
Gelecek belki de tamamen "AI pasaport rejimi" olacak.
Türkiye'nin GPT-5.5, Fable 5 veya Gemini seviyesinde bir yapay zeka modelini tek başına geliştirmesi teorik olarak mümkün ama ekonomik olarak imkansıza yakın.
Yüz binlerce GPU, milyarlarca dolarlık eğitim bütçesi, küresel ölçekte veri merkezleri, dünyanın en iyi araştırmacıları vb vb vb vb... lazım.
Zaten bu ligde bugün sadece ABD ve Çin var. AB bile bu seviyede bağımsız bir model çıkartamıyor şu anda.
Yine de Türkiye içinde çalışabilen, kendi çapımızda ve tamamen kendi kontrolümüzde bir model geliştirme hedefimiz mutlaka olmalı. Çünkü bu artık teknoloji projesi değil, bir egemenlik projesi.
Herkes çip meselesini konuşuyor ama bana göre Türkiye'nin asıl eksiği nitelikli araştırmacı, uzun vadeli yatırım sabrı ve kurumsal süreklilik.
Bir savaş uçağı programı 20 yıl sürüyor, kimse şaşırmıyor ama konu yapay zekaya gelince herkes 2 yılda sonuç bekliyor.
Anthropic'i kuranlar 2007'de çalışmaya başladı.
Yapay zeka artık jeopolitik bir teknoloji ve bu, Türkiye açısından da önemli:
Trump yönetimi dün, ABD içinde veya dışında bulunan tüm yabancı uyruklu kişilerin Anthropic'in son geliştirdiği Fable 5 ve Mythos 5 yapay zeka modellerine erişiminin derhal durdurulmasını emretti.
Karar sadece Çin'i, Rusya'yı, İran'ı değil; Türkiye, Almanya, Japonya, Kanada dahil ABD vatandaşı olmayan herkesi kapsıyor. Hatta yabancı uyruklu Anthropic mühendislerini bile.
ABD hükümetinin resmi gerekçesi ulusal siber güvenlik riski. Ama basın "olayın arka planında Anthropic'in Trump'ı çok kızdıran kararı olabilir" diyor.
Anthropic, İsrail ordusunun Lavender hedefleme sistemiyle on binlerce Filistinliyi potansiyel hedef olarak işaretlediğini ve öldürmek için kullandığını öğrenince, Pentagon'a sağladığı yapay zeka altyapısının Lavender'de kullandırılmış olabileceğinden şüphelenmişti.
Bunun üzerine, Pentagon'un otonom silah sistemlerine ve göçmen polisinin kullandığı kitlesel gözetim altyapısına yapay zeka sağlamayı bırakacağını duyurdu. Şubat ayıydı.
Trump bu "başkaldırıya" çok kızdı, Athropic'in sahipleri için "vatan haini" ilan etti. "Pentagon sizi kara listeye alır" dedi ve şirketi CIA, FBI başta olmak üzere tüm kamu kuruluşlarıyla olan kontratlarını iptal etmekle tehdit etti. Ancak Anthropic geri adım atmadı.
Milyar dolarlık kontratlar iptal edildi.
(Artık tek tük kalmış olsa da yüzlerce milyar dolarlık başarılı şirketlerin sahipleri arasından böyle insanlar hala çıkıyor.)
Fable 5, yazılım geliştirme, siber güvenlik analizi, araştırma ve muhakeme gücü açısından Chat GPT, Gemini, Grok gibi yapay zeka modellerine göre çok daha gelişkin.
Türkiye'deki teknoloji ve savunma şirketlerinden, finans kuruluşları ve araştırma ekiplerinden, birkaç gün önce yayınlanan ve oldukça pahalı olan Fable 5 lisansını alıp hemen kullanmaya başlayan da olmuştur.
Olayın Türkiye açısından da iki önemli boyuru var:
- Tartışma konusu olan şey bir çip değil, doğrudan bir yapay zeka modeli. Yani artık yapay zekanın kendisi, jeopolitik olarak kontrol edilen stratejik teknoloji kategorisine girdi.
- Bir ülkenin kritik süreçlerinin tamamen Amerikan bulut yapay zekalarına bağlı olmasının oldukça ağır stratejik risk oluşturacağı da ortaya çıkmış oldu.