“İçerisi Türklerle doluydu...” Bayburt Taş Mağazalar Katliamı
Bayburt, I. Dünya Savaşı’nda Rus işgali (16 Temmuz 1916 - 21 Şubat 1918) sırasında büyük acılar yaşadı. Rus kuvvetlerinin himayesinde hareket eden Ermeni çeteleri, özellikle Varzahanlı Arşak (Arşak Paşa) Nersesyan liderliğindeki gruplar, Bayburt merkez ve çevresinde sistematik mezalimler gerçekleştirdi. Arşak, “Paşa” unvanıyla anılan azılı bir çete reisiydi; maiyetine aldığı 400-500 Ermeni’ye talim yaptırıyor, gece toplantılarıyla planlar hazırlıyor ve Müslüman Türk ahaliyi “Arşak Paşa çağırıyor” yalanıyla toplayarak katliamlara sürüklüyordu.
Taş Mağazalar Katliamı, bu zulmün en bilinen örneğidir. Şubat 1918’de Arşak komutasındaki çeteler, halkı Sarı Hamdi Efendi’nin taş mağazalarına doldurdu. Yüzlerce Bayburtlu Türk burada süngülenerek, kurşunlanarak veya diri diri yakılarak şehit edildi.
Tanık Hacı Ahmet Salman 1974’teki anlatısında şöyle diyordu:
“Önce kapısı olmayan bir koğuşa koydular. İçerisi Türklerle doluydu. Bir saat sonra kapısız koğuştan çıkarıldık ve kapalı mağazaya doldurulduk... Mağazalarda bulunan Türkleri kurşuna dizmeğe başladılar… Karşımızdaki koğuşlarda bulunan Türkler işkenceyle katledildikten sonra sıra bize gelmişti.”
Belediye Başkanı Hafız Süleyman Efendi başta olmak üzere ileri gelenler işkenceyle öldürüldü; kadınlar ayrı bir handa toplandı, soyulup katledildi. Bir grup mağazada taşları söküp kapıyı örmeye çalıştı, bombalara ve gaz dökülerek yakılma teşebbüsüne direndi. Cephaneliğin patlaması üzerine Ermeniler kaçınca kurtulabildiler. Et kokuları ve yangınlar Bayburt’u sardı.
Bu trajedi, Osmanlı arşiv belgeleri, tahkik heyet raporları ve yerel tanık anlatılarıyla belgelenmiştir. Bayburt, 21 Şubat 1918’de Türk kuvvetlerinin ilerlemesiyle kurtuldu fakat acısı hâlâ hafızalarda yaşıyor.
Fotoğraf: Bayburt’un Şehit Belediye Başkanı Hafız Süleyman Efendi’nin Anıt Mezarı (Bayburt Postası)