Ι.Τζέτζης (1110-1180 μ.Χ)-Επιστολή 14η-ΤΩΙ ΚΥΡΩΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΩΙ ΤΩΙ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Η επιστολή είναι καταγγελτική, ο Τζέτζης δεν ζητά απλώς να τιμωρηθεί ένας μοναχός, ζητά θεσμική εκκαθάριση των εγκλείστρων. Ο λόγος του είναι γεμάτος βαρύ λεξιλόγιο, επειδή θέλει να πείσει τον Χαρτοφύλακα ότι το θέμα είναι επείγον και ότι αφορά την ίδια την αξιοπιστία της Εκκλησίας.
μΤΦΡ.
"Προς τον κύριο Κωνσταντίνο, Χαρτοφύλακα της Μεγάλης Εκκλησίας
Αγιώτατε δέσποτα, λαμπτήρα της Εκκλησίας, ακλόνητο θεμέλιο των ιερών κανόνων, αδέκαστε δικαστή και αμερόληπτε ζυγιστή της δικαιοσύνης, επειδή εσύ μόνος, όπως φαίνεται, κρατιέσαι ζωντανός μέσα στον πλατύ κόσμο, προσκολλημένος ολόψυχα στους ιερούς κανόνες και υπερασπίζοντάς τους, μας πείθεις, ακόμη κι αν δεν το θέλαμε, να μιλήσουμε με θάρρος για χάρη της ευσέβειας. Δέξου λοιπόν τα λόγια μας στις ιερές σου ακοές.
Μεγάλος κίνδυνος απειλεί τους ιερούς κανόνες —ή, για να το πω καθαρά, τα ίδια τα ιερά πράγματα—, και τυφλώνονται η αλήθεια και το δίκαιο και πολλοί θα αρχίσουν να δυσπιστούν απέναντι στους ιερείς και τους μοναχούς, αν εσύ ο ίδιος, σαν σωτήριος Ηρακλής, δεν ζώσεις ανδρικά και γενναία τη μέση σου για να ξεριζώσεις παντού μια τέτοια κακία.
Κάποιος μοναχός —δεν ξέρω πώς να τον αποκαλέσω αυτόν τον άνθρωπο— κλείστηκε στον περίφημο ναό των Αποστόλων και έκανε όσα έκανε. Ως τότε, μέχρι να γίνουν φανερότερα τα έργα του, εσύ τον καθοδηγούσες και τον περιέθαλπες, το ίδιο και ο δεσπότης μαζί σου. Όταν όμως τα έργα του διακηρύχθηκαν και έγιναν γνωστά, ο δεσπότης, καταλαβαίνοντας αμέσως τον τρόπο του και αηδιάζοντας με την κακομηχανία του, μάζεψε το πλουτοδόχο χέρι του. Εσύ πάλι, όπως λένε, μαζί με κάποιον από εκείνους που ονομάζονται «επισκοπειανοί», του μήνυσες να φύγει από το κελί, για να μη γεννηθεί από εκεί απώλεια για πολλούς.
Εκείνος λοιπόν, παρόλο που δεν ξέρω πώς ακριβώς οι επισκοπειανοί είχαν διατεθεί κάπως φιλικότερα απέναντί του, φοβήθηκε το δικαιότατο πρόσταγμά σου και αποσύρθηκε σε κάποιο άλλο κελί, πολύ βολικό για τέτοιες κακομηχανίες. Όμως λίγοι «αποστολίτες» —άνθρωποι που ως προς το αξίωμα ανήκουν στον ιερό κατάλογο, από την ανοχή του Θεού, αλλά ως προς τα έργα είναι μεθυσοκότταβοι και οἰνόφλυγες, άνθρωποι που θα αρνιόνταν ακόμη και την ευσέβεια για ένα ποτήρι κρασί— και κάποιοι άλλοι χυδαίοι, καθώς και μερικοί Κρητικοί συγγενείς του, επειδή δεν αρέσκονται στη δίκαιη κρίση σου, τον δοξάζουν και τον ανακηρύσσουν παντού. Άλλοι επειδή μεθούν από αυτόν, άλλοι επειδή κερδίζουν, και άλλες πάλι επειδή θαρρούν σε κάποιο δικαίωμα «αδελφοποιητών».
Κι εκείνος, παρόλο που διώχθηκε από εσένα, φωνάζει πως έχει εσένα συνεργό και φίλο, έτσι εξαπατά τους πολλούς, τους τραβά κοντά του και λεκιάζει το άσπιλο όνομά σου. Και η δεύτερη πλάνη θα γίνει χειρότερη από την πρώτη, αν δεν φροντίσεις κάπως και γι’ αυτό.
Ας έχουν όμως τα πράγματα σχετικά με εκείνον όπως έχουν, αν σου φαίνονται άξια περιφρόνησης. Ο προηγούμενος εκείνος έγκλειστος, άγιε δέσποτα, κι ας έχει τιμηθεί πολύ από τον πρωτοσεβαστό, κι ας ανεβαίνει σε παχιές και ψηλές ημιόνους, κι ας φαίνεται περίβλεπτος σε πολλούς, θέλει και πάλι, σαν το περιστέρι του Νώε, να ξαναγυρίσει στην έγκλειστρα γιατί το κελί δεν είναι ούτε ανώφελο ούτε χωρίς έσοδα. Γι’ αυτό και έστειλε πληροφοριοδότες, κατασκόπους και προκήρυκες, υποσχόμενος μάλιστα να δώσει και κάποιο αντάλλαγμα, αν δεν τον αφήσουν να κρατήσει το κελί δωρεάν. Αυτά είναι που κινδυνεύουν· τέτοια είναι τα τεχνάσματά τους.
Αλλά, υπερασπιστή της αλήθειας και πρόμαχε των ιερών κανόνων, εσύ που παραιτήθηκες από μεγάλο προσωπικό κέρδος για να μη «δαιμονιστεί» ούτε ένας μικρός ναός —πράγμα που ακόμη και οι άγγελοι μεγαλύνουν—, σε ικετεύω, στο όνομα της ιερής κεφαλής σου: μην αφήσεις, για τα φαύλα κέρδη άλλων, για συμπόσια και για μέθη, έναν τέτοιο περίβλεπτο ναό να δαιμονιστεί ή, για να το πω σχεδόν, μην αφήσεις να δαιμονιστεί ολόκληρη η Μεγαλόπολη. Μην επιτρέψεις να γίνει αυτό.
Σταμάτησε την κακομηχανία αυτών των ανθρώπων. Κλείσε τελείως τις έγκλειστρες, υπόβαλε αυτούς τους ανθρώπους σε φρουρές φροντιστηρίων και σε κοινόβια. Γιατί οι έγκλειστρες σήμερα, άγιε δέσποτα, έχουν γίνει ανθρωποχοιροτροφεία και καταλύματα συμποσίων και μοιχείας, περισσότερο παρά επαύλεις και μάντρες σωτηρίας ψυχών.
Γι’ αυτό λοιπόν ικετεύω, δέομαι και παρακαλώ: αν αυτό σου φαίνεται ευσεβές, όσιο και δυνατό για τη μέγιστη αγιωσύνη σου, κλείσε ολοκληρωτικά όλες τις έγκλειστρες μέσα στη Μεγαλόπολη. Αν όμως αυτό δεν γίνεται, τουλάχιστον ας απαλλαγεί, με τη δική σου προστασία, ο ναός των Αποστόλων από μια τέτοια κακοποίηση, μήπως αυτά γραφτούν σε χρονικά προς δική μας ντροπή. Γιατί, ακόμη κι αν όλοι οι άλλοι σωπάσουν, εμένα θα με νοιάξει αυτό — «εμένα και τις λευκές Κόρες», όπως λέει η παροιμιακή φράση. Αυτή την ικεσία σου την προσφέρω με ευσεβέστατο ζήλο, ακόμη κι αν φαίνεται παράταιρη σε λίγους ανθρώπους βαρυμένους από το κρασί."
------------
Ο παραλήπτης είναι ο Κωνσταντίνος, Χαρτοφύλαξ της Μεγάλης Εκκλησίας, δηλαδή ανώτερος εκκλησιαστικός αξιωματούχος της Αγίας Σοφίας. Ο Χαρτοφύλαξ δεν ήταν απλός «αρχειοφύλακας», στην πράξη είχε ισχυρό ρόλο σε εκκλησιαστικά, κανονικά και δικαστικά ζητήματα. Γι’ αυτό ο Τζέτζης τον αποκαλεί «θεμέλιο των κανόνων», «αδέκαστο δικαστή» και «ζυγιστή της δικαιοσύνης».
Οι έγκλειστρες ήταν χώροι εγκλεισμού ασκητών ή μοναχών, όπου κάποιος ζούσε απομονωμένος για θρησκευτικούς λόγους. Ο Τζέτζης εδώ λέει ότι στην πράξη έχουν καταντήσει το αντίθετο: όχι χώροι άσκησης, αλλά κέντρα σκανδάλου, κέρδους, οινοποσίας και σεξουαλικής αταξίας.
#Βυζάντιο #Ρωμιοσύνη #Ελληνισμός #Καλδέλλης #Ορθοδοξία #Byzantium #Hellenism #OrthodoxChristianity #EastRomanEmpire #Roman #Ρωμαίος #Ρωμιός #Κωνσταντινούπολη #HagiaSophia #ΑγίαΣοφία #GreekEmpire #Kaldellis #Τζέτζης #Tzetzes #MedievalGreek #RomanEmpire #Romans #Χιλιάδες #Chiliades