Pou premye fwa nan listwa, yon tèz doktora fèt an kreyòl ayisyen epi li resevwa mansyon trè byen nan tradiktoloji. Doktè Job Silvert, ki te prezante 30 novanm pase yon ekspoze 26 minit an kreyòl pou defann rechèch li, bay plis detay sou travay li. youtu.be/10c9TFWqUPw

Konpa se liv ouvè epi miwa sosyete nou an. Konpa pa sèlman mizik. Lè konpa marye ak kilti, ak literati, ak lavi nou, se miwa vivan sosyete a. Nou gen responsabilite pou nou kontinye leve nivo a atravè nouvo kou Edikasyon Estetik ak Atistik (EEA) la pou li toujou merite lonè nasyonal ak mondyal sa a. Se pa san rezon nan lane 2023, tèks mizik Konpa “Dyaman nan Bidonvil” te sòti nan egzamen bakaloreya Nouvo Segondè a, epi Kou Edikasyon Estetik ak Atistik (EEA) te vin obligatwa nan tout lekòl ak nan egzamen ofisyèl. Nou pa te tann UNESCO pou nou konprann Konpa, mizik rasin, chan tradisyonèl yo, se pa sèlman son, se literati vivan, se naratif pèp la, se jounal sosyete a. Pawòl yo rakonte blesi listwa nou yo ki poko geri, yo rakonte tou lespwa nou yo, tout emosyon lajenès la ak nivo kilti li. Jodi a, pandan UNESCO mete Konpa nan lis patrimwàn kiltirèl imateryèl limanite, nou p ap sèlman selebre yon mizik, n ap selebre yon liv ouvè sou sosyete nou an, yon miwa ki montre nou jan nou ye nan tout dimansyon nou : nan soufrans nou, nan viktwa nou, nan bon kote nou, nan erè nou, nan rèv nou yo epi tou nan egzijans pwofesyonalizasyon tout chèn metye kiltirèl yo. Se poutèt sa lekòl Ayiti chanje fason li anseye kilti. Nan refòm kourikoulòm 2024–2054 la, nou rekonèt li kòm yon zouti pou fòme, pou panse, pou bati konfyans, pou devlope kreyativite, pou mete timoun yo sou wout pwofesyon yo. E se la kou EEA (Edikasyon Estetik ak Atistik) pran yon valè san parèy. Pouki nouvo kou obligatwa Edikasyon Estetik ak Atistik (EEA) la ? Konpa ak tout lòt ekspresyon atistik lakay nou pa dwe rete kòm “pasyon pèsonèl” timoun yo sèlman. Se yon endistri. Se yon chèn valè. Se yon sèvis piblik kiltirèl. Se yon opòtinite ekonomik pou plizyè milye jèn. Nan kou EEA a jouk rive nan seri LLA nouvo segondè a elèv yo dwe konprann metye ki fòme chèn pwodiksyon kiltirèl mizikal la. Gen mizisyen, aranjè, pawolye, reyalizatè atistik, manadjè, pwodiktè ak pwomotè, enjenyè ak teknisyen son, videyograf, koregraf, responsab konsepsyon sèn, responsab/atache laprès-medya, responsab dwa dotè, kritik mizikal, animatè mizikal, epi tout pwofesyon emèjan ki nan mond dijital ak jenerasyon entelijans atifisyèl 21yèm syèk la. Lè nou mete EEA nan wonn sant lekòl la, nou voye yon gwo mesaj : Ayiti gen yon gwo potansyèl kreyatif ak ekonomik kote Kilti nou se :”soft power” nou. Jenès nou an dwe konprann kilti kòm yon fòm panse ki louvri pòt sou syans, ekonomi, matematik, kodaj, teknoloji, ak inovasyon. Yon lekòl ki reflete sa n ye, pou n kapab vin sa n vle ye Se sa refòm kourikoulòm 2024–2054 la ap chèche : yon lekòl kote Konpa, EEA, literati kreyòl, mouvman-lekòl penti Sen Solèy, kodaj, jewometri vèvè yo, listwa ak ekonomi elatriye dwe makònen ak konpetans miltilang ki chita sou lang kreyòl ayisyen an. Paske pa gen devlopman san kilti. Pa gen inovasyon san rasin. Pa gen nasyon san liv ki rakonte istwa li kit se nan kont, nan resi, nan mizik…. Nan moman limanite ap rekonèt ritm nou sou sèn mondyal la, an n pa bliye : nou menm Ayisyen, nou gen obligasyon pou n kontinye li liv sa a, ekri l, anseye l, pataje l, epi viv li. Paske Konpa ak lòt mizik nou yo pa sèlman mizik : se memwa, se naratif, se lavi nou. Bon Dimanch.