DAP belgesi çağ dışı bir uygulama. Bu makalede uygulamada en çok karşımıza çıkan hususları ele aldım.Türkiye'de de ihtilaflı hususlar o kadar fazla ki hemen hemen her cezai durumda idareye karşı kazanılan davalar var. Gelen tebliğler titizlikle incelenmeli. İhracatçıya bu kadar zulüm yapılır mı yahu :D
GİRİŞ
Döviz Alım Belgesi (DAB), 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan 32 sayılı Karar çerçevesinde döviz kazandırıcı işlemlerin kayıt altına alınması için zorunlu olarak düzenlenen bir belgedir. DAB ile yurda getirilen dövizler banka aracılığı ile bozdurulmakta ve bu durum belgeye bağlanmaktadır. 4 Eylül 2018’den itibaren getirilen bu zorunluluk sonraki yıllarda birçok kez değiştirilmiştir (Sütütemiz, 2022).
Türkiye’de ekonomi politika yapıcıları döviz darboğazını aşmak için ihracat kaynaklı döviz kazandırır işlemlerin sonucu elde edilen dövizin Türkiye’ye getirilmesi ve bir kısmının ise Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasına satışı şeklinde bir düzenleme hayata geçirmişlerdir. Bu ve benzeri düzenlemelere döviz ihtiyacının karşılanması gerektiği geçmiş dönemlerde de başvurulmuştur (Eski, 2023; Demir, 2019). Bu düzenleme ile bu alanda 2008 yılına geri dönüldü (Aktaş, 2018). Bu durum özellikle ihracatçı için kambiyo dosyası hazırlama şeklinde bir yük oluşturmuştur (Samur, 2023). Bu yasal düzenleme yabancıların taşınmaz alımında da uygulanmaktadır. Hatta bu yöntemle vatandaşlık hakkı kazanan yabancıların durumu oldukça eleştirilmiştir (Dülger, 2025). Fakat çalışmada DAB belgesinin sadece ihracat işlemlerinde kullanımı ele alınmıştır. DAB uygulaması neticesinde kesilen cezalar sıklıkla yargıya taşınmaktadır. Çalışmada öncelikli olarak DAB uygulamasının dünya örnekleri özet bir şekilde incelenecektir. Daha sonra DAB uygulaması yargı kararları çerçevesinde değerlendirilecektir.
ULUSLARARASI UYGULAMALARDA DÖVİZ İŞLEMLERİ VE BELGELENMESİ
DAB ve benzeri uygulamaların ihracat açısından değerlendirilmesi için dünya örnekleri incelenmiş ve özet halde sunulmuştur.
Hindistan: İhracatçılar, Döviz Yönetimi Kanunu (FEMA) uyarınca, onaylı bankalar aracılığıyla döviz karlarını dokuz ay içinde ülkelerine geri getirmek zorundadır. Bu düzenleme, döviz kazanımı ile ilgili işlemleri izlemek ve yönetmek için esnek bir çerçeve sunmaktadır (TaxTMI, 2025).
Endonezya: Doğal kaynak ihracatçıları, döviz karlarını 2025 yılına kadar en az bir yıl boyunca ülkede tutmak zorundadır. Döviz rezervlerini artırmak ve döviz kuru istikrarını sağlamak bu yasanın hedefleridir (Reuters, 2025a; Reuters, 2025b).
Sri Lanka: İhracatçıların döviz karlarının %'i Sri Lanka rupisine çevrilmeli ve Merkez Bankası'na satılmalıdır. Döviz rezervlerini artırmak ve iç piyasada döviz likiditesini sağlamak bu kuralın hedefleridir (Sri Lanka Merkez Bankası, 2024).
Myanmar: Döviz karları, ASEAN ülkelerine yapılan sevkiyatlar için 30 gün, diğer ülkelere yapılan ihracatlar için ise 60 gün içinde gönderilmelidir. Bu kural, döviz kazancıyla ilgili işlemlerin takibi ve yönetimi için esnek bir çerçeve sunmaktadır (DFDL, 2025).
Madagaskar: İhracat gelirlerinin `'ı Merkez Bankası'na satılmalı ve tüm gelirler 90 gün içinde ülkeye iade edilmelidir. Bu yaklaşımın hedefleri arasında döviz rezervlerini artırmak ve iç piyasada döviz likiditesini sağlamak yer almaktadır (IMF, 2025).
Vietnam: Finansal tabloların tamamlanmasının ve tüm vergi yükümlülüklerinin ödenmesinin ardından, yabancı yatırımcıların kârlarını yılda bir kez ülkelerine getirmelerine izin verilmektedir. Bu süreçte Vietnam Merkez Bankası'nın döviz kontrol kurallarına uyulmalıdır (ASEAN Briefing, 2025).
Nijerya: Petrol dışı ihracattan elde edilen kârlar, onaylı bankalar aracılığıyla Merkez Bankası'na satılmalı ve 180 gün içinde ülkeye getirilmelidir. Petrol ihracatı gelirleri için bu süre doksan gündür (Central Bank of Nigeria, 2025).
Brezilya: İhracat gelirlerinin p'inin 30 gün içinde yerel para birimine çevrilmesi ve Merkez Bankası'na satılması gerekmektedir. İç piyasada döviz rezervlerini ve döviz likiditesini artırmak, bu uygulamanın hedefleri arasındadır (World Trade Organization, 2025).
Malezya: İhracatçıların döviz kârlarını ülkelerine getirmeleri için altı ay süreleri vardır. Bu kural, döviz kazancı içeren işlemlerin takibi ve yönetimi için esnek bir çerçeve sunmaktadır (Bank Negara Malaysia, 2025).
Bangladeş: İhracatçılar, döviz kârlarının tamamını Merkez Bankası'na satmalı ve gelirlerini üç ay içinde ülkelerine geri getirmelidir. Bu yaklaşımın hedefleri, iç piyasada döviz rezervlerinin ve döviz likiditesinin artırılmasıdır (Central Bank of Bangladesh, 2025).
Pakistan: İhracatçılar, döviz kârlarının tamamını Merkez Bankası'na satmalı ve gelirlerini dört ay içinde ülkelerine geri getirmelidir. Bu yaklaşımın hedefleri, döviz rezervlerinin artırılması ve iç piyasada döviz likiditesinin sağlanmasıdır (State Bank of Pakistan, 2025).
Çin: Şirketler arası ödemeler yoluyla, Çin'deki yabancı yatırımcılar kârlarını yurtdışına gönderebilmektedir. Bazı yatırımcılar için bu yaklaşım, yıllık denetimlerden ve vergi uyumluluk prosedürlerinden kaçınarak daha basit bir yol sunmaktadır (China Briefing, 2025).
Arjantin: Arjantin, 2011'den bu yana dolar alımlarının yasaklanması ve ihracat kârlarının ülkeye getirilmesi zorunluluğu gibi bir dizi sermaye kontrolü uyguladı. Bu politikaların hedefleri arasında döviz rezervlerinin artırılması ve döviz kuru istikrarı yer alıyor (Bajaj Broking, 2025).
Uluslararası uygulamalar göstermektedir ki, bu alanda dünyanın geri kalan uygulamaları Türkiye uygulmasına göre oldukça esnek ve ihracatçı dostudur. Ayrıca belirmek gerekir ki DAB benzeri uygulamalar genel itibariyle az gelişmiş ülkelerin tercih ettiği yöntemlerdir.
YARGI KARARLARI ÇERÇEVESİNDE DAB BELGESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
İhracat gelirlerinin ülkesine geri gönderilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezaları ile ilgili davalarda, mahkemeler ihracatçıların “iyi niyetini” soyut bir kavramdan ziyade doğrulanabilir eylemler ve somut kanıtlara dayalı olarak değerlendirmektedir. Yargıtay kararlarına göre, alt mahkemelerin ihracatçının delillerini yeterince incelememesi ve doğrulamaması, kararlarının bozulması için bir nedendir. Delillerin titiz bir şekilde incelenmesi, sunulan belgelerin doğruluğunun teyit edilmesi ve yasal gerekliliklere uygun olarak fiili durumun doğru bir şekilde sınıflandırılması, bu alandaki temel değerlendirme kriterleridir. Bu anlamda konuya ilişkin yargısal değerlendirmeler üst başlıklar halinde ele alınmıştır.
Ödeme Belgelerinin Varlığı ve İncelenmesi
İhracatçı, gelirleri ülkeye getirdiğini iddia ediyorsa mahkemeye destekleyici belgeler sunmak zorundadır. Mahkemeler, karar verirken bu belgelerin varlığını göz ardı edemez. Davanın sonucunu değiştirebilecek en önemli delil, sunulan Döviz Alım Belgesi (DAB) veya İhracat Hasılatı Kabul Belgesi'dir (İHKB).
Yargıtay'a göre, ihracatçının ihracat gelirlerini belirlenen süre içinde ülkeye getirdiğini gösteren banka belgelerini incelemeden karar vermek hukuka aykırıdır. Bir karara göre, "...suçlu temsilcinin dilekçesine eklenen Vakıf Katılım Bankası A.Ş. şubesine ait... seri numaralı... ve... tarihli... ihracat hasılatı kabul belgelerinden anlaşılmaktadır ki... Vakıf Katılım Bankası A.Ş.'nin ilgili şubesinden... seri numaralı... ve... tarihli... ihracat hasılatı kabul belgeleri." "Söz konusu ihracat hasılatı kabul belgelerinde, söz konusu ihracat hasılatı kabul belgesinin geçerliliği ve içeriğinin ilgili banka şubesine başvurularak teyit edilmesi ve sonuca göre karar verilmesi gerektiği anlaşıldığından, yazılı olarak reddedilmesine karar verilmesi uygun görülmemektedir." ifadesine yer verilen açıklamada, sunulan belgenin incelenmesinin önemi vurgulanmıştır . Benzer bir hükme göre, ihracatçının döviz alım belgesinin ilgili ihracat işlemiyle ilgili olup olmadığı incelenmelidir. Aksi takdirde, bilirkişi değerlendirmesi yapılmalıdır .
Belgelerin Sıhhat ve İçeriğinin Teyit Edilmesi
Mahkemeler, ihracatçının sunduğu belgelerin sadece varlığının yeterli olup olmadığını değil, meşruiyetini ve içeriğini de incelemelidir. Mahkemenin en temel sorumluluklarından biri, Yüksek Mahkeme'nin kararlarında sıkça belirttiği gibi, sunulan ödeme belgelerinin “gerçekliğini ve içeriğini doğrulamak için ilgili banka şubesine danışmaktır” . Bu doğrulama prosedürü uygulanmadan verilen red kararları, yetersiz soruşturmaya dayandıkları için bozulur. Bu, mahkemenin ihracatçının talebini reddetmesi gerektiği anlamına gelmez; aksine, maddi gerçekleri tespit etmek için tarafsız bir doğrulama süreci uygulanması gerektiğini gösterir.
Fiili İhraç Tarihinden Önce Bedelin Getirilmesi
Bazı durumlarda, ihracat gelirleri ürünler fiilen ihraç edilmeden önce tahsil edilebilmektedir. Yargıtay'a göre, fiili ihracat tarihinden önce ülkeye ithal edilen ihracat gelirlerinin yakından incelenmesi gerekmektedir. Bir kararda, "...19/09/2018 tarihinde fiili ihracat tarihinden önce ülkeye getirilen söz konusu ihracat gelirlerine ait kabul belgesinin geçerliliği ve içeriği ilgili banka şubesiyle teyit edildikten ve ihracat gelirlerinin ihracat tarihinden önce ödenip ödenmediği incelendikten sonra sonuca göre karar verilmelidir." Bu, konunun ne kadar önemli olduğunu vurgulamaktadır .
Yasal Süre İçinde Bedelin Getirilmesi Ancak Bildirim Yükümlülüğünün İhlali
İhracatçının, parayı 180 gün içinde yurda getirmesine rağmen, Vergi Dairesi'nin ihracat hesabını sonlandırmaya ilişkin bildiriminde belirtilen sürelere uymaması durumu “Bedeli Yurda Getirmeme Eylemi” ve “Hesabı Kapatmama (Bildirim) Eylemi” olarak yargı kararlarında ikiye ayrılmaktadır.
Yargıtay, kararında bu ayrımı açıkça teyit etmiştir: "...ilgili şirket, ihracat bedellerini fiili ihracat tarihinden önce ülkeye transfer etmiş, ancak yetkili vergi makamlarından resmi kapatma bildirimine rağmen hesap 90 gün içinde kapatılmamışsa..., söz konusu kanunun 3. maddesinin 3. fıkrası hükümleri uyarınca ihracat bedellerini transfer eden ihracatçıya idari para cezası uygulanamayacağına karar verilmiştir. Ancak, söz konusu ihracatçının vergi makamları tarafından belirlenen 90 günlük süre içinde gerekli belgeleri sunmaması nedeniyle, itirazın bu noktada kabul edilmesi yerine yazılı olarak reddedilmesi uygun görülmemiştir.". Bu yaklaşım, kârlarını belirtilen süre içinde ülkeye getirme temel yükümlülüğünü yerine getiren iyi niyetli bir ihracatçının, yalnızca usule ilişkin bir kusur nedeniyle daha ağır bir cezaya çarptırılmasını engellemektedir.
İdari Cezaların Doğru Uygulanması ve Cezaların Azaltılması
İhracat bedellerinin 180 günlük yasal sürenin dolmasından sonra ve ceza tebligatı yürürlüğe girmeden önce yurda getirilmesi, ihracatçının gecikmeli de olsa zararını azaltma ve yükümlülüklerini yerine getirme girişimi olarak değerlendirilir. Kanun, bu durumda cezaların hafifletilmesi için özel bir gerekçe öngörmektedir.
1567 sayılı Kanun'un 3/3. maddesine göre: "1. fıkra uyarınca, ceza tebligatı yürürlüğe girmeden önce kazançlarını yurda getiren kimseye para cezası verilir. Ancak bu para cezası, yurda getirilmesi gereken tutarın %2,5'ini geçemez." , ,
Mahkemeler bu hükmü otomatik olarak uygulamalıdır. İhracatçının gelirleri gecikmeli de olsa yurda getirdiği tespit edilirse, olağan %5 yerine %2,5'i geçmeyen bir para cezası uygulanmalıdır. Bu kurala uyulmaması, kararın iptali için yeterli gerekçedir. ,
Delil Türleri
İhracat gelirlerinin yurda getirildiğinin kanıtı yalnızca banka ekstreleri veya yatırım belgeleri ile sınırlı değildir. Nakit ödemeler için özel olarak tasarlanmış bir nakit ödeme beyannamesi de önemli bir delildir.
Vergi makamları, nakit ödeme beyannamesinin ödeme belgesi olarak kabul edilmesinin koşullarını özel bir düzenlemeyle belirlemiştir. Bu düzenlemeye göre, nakit ödeme beyannamesindeki bilgilerin ihracat faturasıyla uyuşması, ihracat işlemi ile nakit ödeme beyannamesi arasında nedensellik bağının kurulması ve formun belirtilen süreler içinde bankalara ibraz edilmesi gerekmektedir. Bu durum, ihracatçının alternatif yollarla da olsa kârlarını yurda getirme çabalarının yasal olarak tanındığını göstermektedir.
SONUÇ
DAB uygulamasının uluslararası örnekleri de göstermektedir ki bu ve benzeri uygulamalar genel itibariyle az gelişmiş ülkelerin başvurdukları yöntemlerdir. Ayrıca belirtmek gerekir ki dünyanın geri kalanında DAB uygulaması daha esnek ve ihracatçı dostudur.
Yargı kararlarına göre bir ihracatçının ihracat bedellerini belirtilen süreler içinde ülkeye iade etme çabalarını değerlendirmek için mahkemeler aşağıdaki belirli ve objektif kriterlere dayanır:
1. Delil ve Soruşturma: İhracatçı tarafından sunulan ve ihracat bedellerinin ülkeye iade edildiğini kanıtlayan Uluslararası İhracat Makbuzu Belgesi, banka dekontu ve banka ekstresi gibi belgeler dikkatlice incelenmelidir. İlgili kurumlar (özellikle bankalar) bu belgelerin doğruluğunu teyit etmelidir.
2. Fiili ve Yasal Durum Arasındaki Ayrım: İhracat bedellerinin fiili olarak ülkeye iade edildiği tarih ile ihracat hesabının kapatıldığı tarih arasında ayrım yapılmalıdır. İhracat bedellerinin ülkeye iade edilmesine ilişkin temel yükümlülük yerine getirilmişse, yalnızca beyan etmeme (hesabın kapatılmaması) nedeniyle azami ceza (1567 sayılı Kanun'un 3/3. maddesi) uygulanamaz. Bunun yerine, usule ilişkin kusur nedeniyle asgari ceza uygulanır (3/1. maddesi).
3. İndirimli ceza uygulanması: Hasılat, yasal sürenin bitiminden sonra ancak ceza kesinleşmeden önce iade edilirse, bu işlem ihracatçı açısından takdire şayan kabul edilir ve yasal olarak öngörülen indirimli ceza oranı (maksimum %2,5) uygulanır.
4. Zaman esnekliği: Hasılatların fiili ihracat tarihinden önce iade edilmesi, güçlü bir uyum varsayımı oluşturur. Mahkemeler bu konuyu ayrıca değerlendirmelidir.
Bu nedenle mahkemeler, ihracatçının yükümlülüklerini yerine getirmek için aldığı somut önlemlere ve sunulan delillere büyük önem vermektedir. Amaç, yalnızca şekilsel veya usule ilişkin kusurlardan kaynaklanan orantısız cezalardan kaçınmaktır.
Yargı kararları da incelendiğinde görülmektedir ki DAB uygulaması ihracatçı için operasyonel zorluklar ve sonuçları itibariyle hukuki yaptırımlar içermektedir. Bu uygulamanın dünyanın az gelişmiş ülkelerinde uygulanan bir yöntem olduğu düşüldüğünde tamamen kaldırılması ya da daha esnek hale getirilmesi gerekmektedir.
KAYNAKÇA
Aktaş, A. (2018).
dunya.com/kose-yazisi/ihraca… adresinden 04.11.2025 tarihinde alınmıştır.
ASEAN Briefing. (2025). Profit repatriation in Vietnam: Key strategies for investors.
aseanbriefing.com/news/profi… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Bajaj Broking. (2025). Currency controls in Argentina: Impact on exporters and investors.
bajajbroking.com/reports/arg… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Bank Negara Malaysia. (2025). Foreign exchange policy notices.
bnm.gov.my/foreign-exchange-… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Central Bank of Bangladesh. (2025). Export proceeds repatriation guidelines.
bb.org.bd/foreignexchange/ex… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Central Bank of Nigeria. (2025). Circular: Repatriation of export proceeds.
cbn.gov.ng/Out/2025/CCD/TEDF… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Central Bank of Sri Lanka. (2024). Gazette notification No. 2391/02.
cbsl.gov.lk/sites/default/fi… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
China Briefing. (2025). China profit repatriation: Updated guidance for foreign investors.
china-briefing.com/news/prof… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Demir, Ö. Ü. E. (2019). Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar İlişkin İhracat Bedellerinin Türkiye’ye Getirilme Zorunluluğu. Cataloging-In-Publication Data, 436.
DFDL. (2025). Myanmar: CBM's new rules regarding export payments.
dfdl.com/insights/legal-and-… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Dülger, A. (2025) Taşınmaz satın alınmasıyla Türk vatandaşlığının istisnai yoldan kazanılmasında değerleme raporu ve uygunluk belgesi alınması. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(1), 167-180.
Eski, S. (2023). İhracat işlemlerinden elde edilen döviz gelirinin zorunlu satışı ve reeskont kredisi kullanımının muhasebeleştirilmesi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 163-179.
IMF. (2025). Madagascar – 2025 investment climate statement.
2021-2025.state.gov/reports/… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Reuters. (2025a). Indonesia to raise palm oil export levy to 4.5% to 10%.
reuters.com/business/energy/… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Reuters. (2025b). Indonesia president signs regulation keeping export proceeds onshore.
reuters.com/markets/asia/ind… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
State Bank of Pakistan. (2025). Export proceeds repatriation guidelines.
sbp.org.pk/fe_manual/export-… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
Samur, M. (2023). İhracat Bedelinin Yurda Getirilmesinde Türk Kambiyo Mevzuatındaki Değişikliklerin Dış Ticaret İşletmelerine Etkileri. İstanbul Esenyurt Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(2), 117-128.
Sütütemiz, Y. (2022). İhracat bedellerinin yurda getirilmesi ve bankalara satış zorunluluğunda son durum. Mali Çözüm Dergisi, 32, 287-306.
TaxTMI. (2025). Foreign Exchange Management Act (FEMA) provisions for exporters.
taxmanagementindia.com/forei… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.
World Trade Organization. (2025). Trade policy review: Brazil 2025.
wto.org/english/tratop_e/tpr… adresinden 03.11.2025 tarihinde alınmıştır.