Waxaan u Kacaynaa Wadajir: Difaaca Karaamada iyo Madaxbannaanida Awdal
Shacabka aan jeclahay ee Gobolka Awdal iyo Degmada sharafta leh ee Gebiley,
Maanta waxaan idiinla hadlayaa anigoo qalbigayga gunta hoose ka hadlaya - ma aha oo keliya sidii wakiil dadweyne, balse sidii wiilkiinna, walaalkiinna, iyo codkiinna aan marnaba ka leexan halganka adag ee taariikhdan xanuunka badan leh. Waxaan u hadlayaa hooyo kasta oo ku barooranaysa Borama, ilmo kasta oo dhaawacmay, aabbe kasta oo la aasay isaga oo aan helin caddaalad, iyo dhallinyaro kasta oo karaamadooda lagu tuntay dulmi, kala qaybin, iyo khiyaano.
Muddo aad u dheer ayay dadkeenna ku silcayeen aamusnaan, halka kuwo kale isku dayayeen inay tirtiraan jiritaankeenna, kala qaybiyaan bulshadeenna, isla markaana nagu khasbaan isdhiibid cabsi, dhiig daadasho, iyo siyaasad lagu ciyaarayo mustaqbalkeenna. Laakiin maanta adduunku ha maqlo si cad: shacabka Awdal marnaba kama tanaasuli doonaan karaamadooda, midnimadooda, iyo madaxbannaanidooda.
Waxaan nahay hal shacab.
Hal aayo.
Hal mustaqbal.
Qabiil, maamul, ama mashruuc siyaasadeed oo shisheeye taageerayo mar dambe nama kala qaybin doono.
Waxaan ugu baaqayaa oday kasta, aqoonyahan kasta, dhallinyaro kasta, haweeney kasta, culimo kasta, iyo waddani kasta oo ku nool Awdal iyo Gebiley inay garab istaagaan midnimo dhab ah. Ma aha waqti colaad gudaha ah ama ciyaaro siyaasadeed. Waa waqti loo baahan yahay midnimo, nidaam, geesinimo, iyo iska caabin wadajir ah oo lagaga hortagayo kuwa doonaya inay dadkeenna gudaha ka burburiyaan.
Dhiigga shacabka aan waxba galabsan ee lagu xasuuqay Borama intii u dhexeysay 4–7 December 2025 weli wuxuu ka qaylinayaa waddooyinka. In ka badan 30 qof oo rayid ah ayaa la dilay, halka in ka badan 500 kalena la dhaawacay xasuuq aan waligiis ka go’i doonin xusuusteenna. Xanuunkeenna waa dhab. Dhaawacyadeennu waa dhab. Caradeennu waa dhab. Mana jiri doonto dacaayad ama dabaaldegyo lagu khasbayo oo naga dhigi kara inaan illowno.
Sanado badan qaar badan ayaa aamusan jiray cabsi darteed, dano siyaasadeed, ama faa’iido gaar ah awgeed. Qaar badan waxay mabaa’di’dooda u beddeleen lacag, awood, ama cadaadis. Laakiin anigu waan istaagay. Marnaba ma aanan leexan. Marnaba ma aanan dayicin dadkayga. Marnaba ma aanan iibin karaamada Awdal si aan u helo dano siyaasadeed ama taageero shisheeye.
Waxaan si daacadnimo leh ugu sheegayaa Ilaahay hortiis iyo shacabka hortiis: Anigu waxaan ahay codka iyo hoggaamiyaha keliya ee si joogto ah, geesinimo leh, oo aan leexleexad lahayn u difaacay karaamada, madaxbannaanida, iyo xuquuqda dadkeenna xilliyadii ugu adkaa ee halgankeenna.
Mabaadii’dayda ma aanan beddelin markii la ii hanjabay.
Ma aanan aamusiin markii dadkeenna la xasuuqayay.
Mana aanan u jilicsan cabsi gelinta maamullada awoodda leh ama dano shisheeye.
Maantana waxaan shacabka aan jeclahay ugu sheegayaa si daacadnimo iyo degdeg leh: Waa waqtigii aad ila istaagi lahaydeen. Waa waqtigii aad qalbiga ku qaadan lahaydeen hoggaankayga iyo fariimahayga. Halgankeenna hadda ma aha mid ku saabsan shaqsi keliya ama koox siyaasadeed. Waa halgan ku saabsan jiritaanka, karaamada, iyo mustaqbalka dadkeenna.
Kuwa la yiraahdo Maxamed Cali Aw Cabdi, Cabdirashiid Xasan Mataan, Cali Xamuud Jibriil, Cabdisalaan Xuseen, iyo Aadan Geeddi Qaayad - waxaan idiinka digayaa jacaylka, xanuunka, iyo cadhada aan u qabo dadkayga darteed: Ka baxa Borama hadda ka hor salaadda Fajriga ee berri subax. Dib ugu noqda Hargeysa. Ha ku khasbina dadkeenna inay sharfeen maamulkii xasuuqay shacabka aan waxba galabsan oo dhiiggooda daadshay.
Tani ma aha Awdalkii hore ee aad taqaannay - Awdalkii aamusnaa ee lagu dulman jiray laguna tunti jiray karaamadiisa. Waaber cusub ayaa baryay. Jiil cusub ayaa toosay. Ciidamada Difaaca Awdal waxay diyaar u yihiin inay si adag u difaacaan xuquuqdeenna, karaamadeenna, iyo madaxbannaanideenna.
Ka baxa ka hor qorrax soo baxa si aad nafihiinna u badbaadsataan. Haddii aad doorataan inaad joogtaan oo dhiig daato, idinka ayaa qaadaya mas’uuliyadda buuxda hortiisa taariikhda, bini’aadannimada, iyo Ilaahay. Cid Hargeysa joogta idinkama badbaadin doonto cawaaqibka falalkiinna ama xukunka shacabka dhaawacan ee careysan.
Waxaan ku dhaaranayaa Ilaahay hortiis iyo adduunka hortiisa: Waxaan si shaqsi ah u raadin doonaa tallaabooyin sharciyeed oo caalami ah oo ka dhan ah qof kasta oo ku lug leh dambiyada laga galay dadkeenna. Dhiigga Borama lama illaawi doono, lama aasi doono, mana tirtiri doonto dacaayad siyaasadeed.
Kuwa kale ee ay maalgelinayaan oo ay hagayaan madaxweynihii hore Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle: qorshayaashiinnu way burburi doonaan. Isku daygiinna ah inaad kala qaybiseen dadkeenna oo aad dhallinyaradeenna uga dhigtaan aalad lagu burburiyo Borama hore ayuu u fashilmay.
Dhulkeenna barakaysan uma adeegsan doontaan burburinta bulshadeenna.
Dhallinyaradeenna uma huraysaan damaciinna siyaasadeed.
Magaalooyinkeenna iyo tuulooyinkeenna ma gubi doontaan si aad u hirgelisaan ajandayaashiinna ballaarinta ku dhisan.
Xeerarkiinna been-abuurka ah, khiyaanooyinkiinna siyaasadeed, iyo isku daygiinna colaadaha lagu abuuro bulshada dhexdeeda waa la fashiliyey, shacabka ayaana indhahooda ku arkay. Shacabka Awdal maanta ma aha kuwo indho la’, kala qaybsan, ama cabsi ku nool.
Dhallinyaradeenna lama huri doono.
Bulshadeenna lama gubi doono.
Ciidamadeenna difaacuna marnaba oggolaan maayaan in nala isku diro.
Isla Ciidamada Difaaca Awdal ee jebiyey maleeshiyaadkiinna lixdii bilood ee lasoo dhaafay waxay diyaar u yihiin inay burburiyaan isku day kasta oo cusub oo lagu xadgudbayo karaamadeenna, midnimadeenna, iyo madaxbannaanideenna.
Maamulka Hargeysa iyo kuwa u sahla xadgudubyadiisa waxaan leeyahay: si taxaddar leh u fahma fariintan. Xilligii lagu cabsi gelin jiray laguna dullayn jiray shacabka Awdal wuu dhammaaday. Ma xasuuqi kartaan shacabka rayidka ah kadibna naga filan kartaan inaan dabaaldegyo la istaagno qabuuraha shuhadadeenna. Dhiiggeenna ma daadinkartaan adinkoo haddana naga dalbanaya daacadnimo.
Muddo 34 sano ah ayay xoogag awood leh isku dayayeen inay na wiiqaan, naga go’doomiyaan, oo codkeenna tirtiraan. Haddana weli waan taagan nahay — annagoo ka xoog badan, ka caqli badan, kana mideysan sidii hore. Way fashilmeen sababtoo ah ruuxa Awdal lama jebin karo.
Shacabkayga aan jeclahayow:
Rajada ha luminina.
Geesinimada ha luminina.
Kalsoonida aad isku qabtaan ha luminina.
Marnaba idinma dayici doono.
Marnaba idinma khiyaami doono.
Waxaan idinla garab istaagi doonaa halgan kasta ilaa caddaaladda, karaamada, iyo madaxbannaanida dadkeenna si buuxda loo soo celiyo.
Berri ha noqoto maalin fariin u dirta Soomaaliya iyo adduunka:
Awdal way mideysan tahay.
Awdal way sharaf badan tahay.
Awdal marnaba uma jilba jabsan doonto dulmiga.
Dadkeenna dartood.
Shuhadadeenna dartood.
Karaamadeenna dartood.
Madaxbannaanideenna dartood.