De consultant die nooit wordt afgerekend
Stel je voor: je huurt een consultant in. Hij schrijft een dik rapport. Het verdwijnt in een la. Vier jaar later huur je dezelfde consultant opnieuw in voor hetzelfde probleem.
Zo werkt Nederland met interdepartementale beleidsonderzoeken. IBO’s zijn zorgvuldige ambtelijke rapporten, maar ze hebben geen enkel automatisch begrotingsgevolg. Ministeries kunnen de aanbevelingen gewoon negeren – en doen dat ook, zoals bij toeslagen en de WIA, waar stevige verbetervoorstellen niet tot stelselwijzigingen hebben geleid.
Het verschil met een echte consultant: die wordt niet meer ingehuurd als hij niet levert. De simpele wetswijziging die dit doorbreekt: spending reviews verplicht koppelen aan de Miljoenennota – niet als advies, maar als begrotingsvoorwaarde. In landen als het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen worden evaluaties expliciet gebruikt bij budgetbesluiten; daar zijn spending reviews onderdeel van de begrotingscyclus, niet een bijlage.