Europa van het schaakbord gevallen
Europa kijkt vandaag naar de wereld alsof het nog steeds het centrum ervan is. Maar de werkelijkheid is intussen veranderd. De economische, technologische en geopolitieke trein dendert voort richting een nieuwe machtsbalans, terwijl Brussel nog altijd bezig is met spreadsheets over stikstofnormen, CO₂-boekhoudingen, plastic dopjes en de kromming van komkommers.
Mijn overtuiging is inmiddels glashelder: Europa heeft de trein volledig gemist. Niet een beetje. Niet tijdelijk. Maar structureel. Het continent heeft zichzelf in de afgelopen twintig jaar stap voor stap buiten spel geplaatst. Vrijwillig. Uit ideologische verblinding, technocratische arrogantie en een bijna religieus geloof in centralisatie en regulering.
Terwijl landen als China, India en zelfs de United States keihard inzetten op industrie, energiezekerheid, AI, grondstoffen, defensie en productiecapaciteit, was Europa druk met “net zero”, ESG-formulieren, genderquota, stikstofmodellen en het kapot reguleren van zijn eigen economie.
Het resultaat is zichtbaar voor iedereen die nog bereid is eerlijk te kijken. Energieprijzen die bedrijven wegjagen. Een industrie die langzaam afbrokkelt. Boeren die worden weggepest. Een middenklasse die verarmt. Een bevolking die het vertrouwen verliest. En ondertussen een bestuurlijke elite die zichzelf blijft feliciteren tijdens topontmoetingen in Brussel.
Wat het nog ernstiger maakt, is dat vrijwel geen van de belangrijkste Europese leiders werkelijk draagvlak heeft onder de bevolking. Friedrich Merz polariseert Duitsland nog verder in een tijd van economische onzekerheid. Emmanuel Macron overleeft politiek vooral dankzij institutionele macht en versnippering van de oppositie. Keir Starmer mist zichtbaar enthousiasme en legitimiteit buiten het politieke establishment. En Ursula von der Leyen is misschien wel het ultieme symbool geworden van een technocratisch Europa dat steeds verder verwijderd raakt van gewone burgers.
En daarmee is eigenlijk alles gezegd. Want een beschaving kan heel veel problemen overleven, economische tegenslagen, geopolitieke spanningen, technologische achterstand, maar niet een structureel gebrek aan democratische legitimiteit en vertrouwen. Zodra bevolkingen het gevoel krijgen dat ze niet meer vertegenwoordigd worden, begint het fundament van het systeem langzaam af te brokkelen.
Brussel lijkt dat nog steeds niet te begrijpen. Men denkt daar nog in termen van commissies, verdragen, meer centralisatie en meer coördinatie. Maar buiten de Brusselse bubbel groeit het besef dat de wereld fundamenteel aan het herschikken is. Macht verschuift. Handelsroutes verschuiven. Technologie verschuift. Loyaliteiten verschuiven.
En Europa staat niet meer aan het stuur van die verandering. Europa kijkt ernaar. Vanaf het perron.
En Den Haag? Den Haag telt niet meer mee!
Dr Gert Jan Mulder