مقاومت مسلحانه در بدخشان، برخلاف تحرکات پراکنده در دیگر نقاط افغانستان، ظرفیت تبدیل شدن به یک چالش استراتژیک، فرسایشی و درازمدت برای طالبان را دارد. ترکیب موقعیت ژئوپولیتیکی، منابع اقتصادی و جغرافیای دشوار، این ولایت را به یکی از آسیب پذیرترین نقاط حاکمیت طالبان تبدیل کرده است.
۱.
#جغرافیای گسترده؛ پناهگاه طبیعی برای جنگ فرسایشی
رشته کوه های هندوکش و پامیر، دره های صعبالعبور و زمستان های طولانی، بدخشان را به محیطی ایدهآل برای جنگ فرسایشی تبدیل کرده اند. در چنین بستری، برتری عددی و تسلیحاتی طالبان تا حد زیادی بی اثر میشود و مناطقی چون خوستک و کران و منجان ظرفیت تبدیل شدن به پایگاه های پایدار مقاومت را دارند.
۲. موقعیت
#ژئوپولیتیکی؛ تنها ولایتی با سه مرز بینالمللی در افغانستان
بدخشان تنها ولایتی است که همزمان با
#تاجیکستان،
#چین و
#پاکستان مرز مشترک دارد. مرز کوهستانی با تاجیکستان کنترل کامل را برای طالبان ناممکن میسازد و مسیرهای لجستیکی مخالفان را باز نگه میدارد. هرگونه ناامنی در این ولایت نگرانی های امنیتی چین را نیز فعال میکند و طالبان را در معرض فشارهای دیپلماتیک منطقهای قرار میدهد.
۳. شکاف های قومی و تضاد درونی
#طالبان
ساختار قدرت در طالبان همچنان به شدت متمرکز، انحصارگر و عمدتاً پشتون محور باقی مانده است. در مقابل، بدخشان دارای بافت عمدتاً تاجیک تبار است و بسیاری از فرماندهان محلی طالبان در شمال، همواره با نوعی بی اعتمادی از سوی حلقه اصلی قدرت در قندهار مواجه بوده اند.
در صورت گسترش مقاومت مسلحانه، طالبان محلی خطر ایجاد شکاف میان شبکه طالبان شمال و رهبری سنتی قندهار را افزایش میدهد. هرچه جنگ در بدخشان طولانی تر شود، احتمال بروز اختلافات داخلی و نافرمانی های محلی در ساختار طالبان نیز بیشتر خواهد شد.
۴.
#نارضایتی اجتماعی؛ زمینه بسیج مردمی
سرکوب اعتراضات، فشار بر جامعه اسماعیلیه و استخراج معادن بدون بازگشت منافع به مردم محل، خشم اجتماعی را انباشته کرده است. در چنین شرایطی، مقاومت مسلحانه میتواند از این نارضایتی عمومی به عنوان پشتوانه انسانی و اجتماعی استفاده کند. هرگاه یک شورش مسلحانه با بدنه اجتماعی پیوند بخورد، مهار آن برای هر حکومتی بسیار دشوار میشود.
۵.
#اقتصاد و تمویل جنگ؛ منابع مالی مستقل
یکی از مهمترین عوامل دوام جنگ ها، مسئله منابع مالی است. بدخشان از این لحاظ نیز موقعیت ویژهای دارد. معادن طلا، لاجورد و سنگ های قیمتی ظرفیت ایجاد یک اقتصاد جنگی نیمه مستقل را فراهم میکنند.
این مسئله باعث میشود که مقاومت در بدخشان، برخلاف برخی گروه های وابسته به کمک خارجی، بتواند بخشی بزرگی از هزینه های خود را از داخل تأمین کند.
از سوی دیگر، نا امن شدن معادن بدخشان مستقیماً بر منابع درآمدی طالبان اثر میگذارد و فشار اقتصادی مضاعفی بر اداره این گروه وارد میکند.
بر اساس دلایل فوق، بدخشان ظرفیت تبدیل شدن به بزرگترین پایگاه مقاومت علیه طالبان را دارد. اگر گروه های مقاومت بتوانند میان جغرافیای دشوار، نارضایتی مردمی، شکاف های درونی طالبان و حمایت های منطقهای پیوند ایجاد کنند، این ولایت میتواند به فرسایشی ترین و پیچیدهترین چالش امنیتی طالبان در شمال افغانستان تبدیل شود.