เพิ่งฟังจิตแพทย์ (เจ้าของหนังสือ Dopamine nation) พูดถึงภาวะการเสพติดประมาณว่า – เราเริ่มต้นพฤติกรรมบางอย่างที่ในตอนแรกดูจะสมเหตุสมผล และพฤติกรรมนั้นก็สามารถช่วยตอบโจทย์ที่เราต้องการได้จริง ไม่ว่าจะเพื่อสร้างความสุขหรือเพื่อบรรลุเป้าหมายบางอย่าง แต่หากวันหนึ่งพฤติกรรมนั้นมันเข้าไปยึดครองระบบรางวัลของสมอง (Brain's reward pathway) พฤติกรรมนั้นมันจะเริ่มมีชีวิตของมันเอง ก็คือในตอนแรกที่เราคิดว่าเราควบคุมตัวเองได้ แต่พอติดพฤติกรรมนั้นแล้ว ก็จะกลายเป็นว่ามันยากเกินความควบคุมของเราแล้ว คืออยากเลิกแต่ทำได้ยากขึ้น
ด้วยเทคโนโลยีต่างๆ วิถีชีวิตสมัยใหม่ ที่เอื้อให้เกิดการกระตุ้น dopamine hits ทำให้เกิดความรู้สึกพึงพอใจได้ในทันที แล้วยิ่งมีการกระตุ้นซ้ำๆ บ่อยๆ ก็ยิ่งสร้างโอกาสทำให้เกิดภาวะเสพติดมากขึ้นเท่านั้น (คือโดสเท่าเดิมไม่พอแล้ว มันจะต้องการมากขึ้นเรื่อยๆ อันนี้พูดในแง่พฤติกรรมนะคะ ซึ่งมันก็คือวงจรเดียวกับสารเสพติดเลย)
Cheap dopamine แต่ราคาที่เราต้องจ่ายก็ไม่ถูกเลย ทั้งภาวะวิตกกังวล, เครียด, ภาวะ low mood ส่งผลเรื่องนอนไม่พอ นอนไม่พอทำให้เกิดภาวะเครียดมากกว่าเดิม เกิดเป็นวงจรอุบาทว์
ถ้าเริ่มรู้สึกสุขยาก (anhedonia)
สมาธิสั้น
ทำอะไรปกติแล้วรู้สึกไม่เต็มอิ่ม
คุณมีเพื่อนไปอีกหลายคนเป็นเหมือนกัน
เพราะมันคืออาการของ Dopamine Addiction
ทำไมเราถึงติดโดพามีน
สมองเรามี Reward system ที่ใช้โดพามีน เป็นสารเคมีหลักในการสร้างแรงจูงใจและความสุขชั่วคราว แต่ปัญหาเกิดตอนที่เรารับ สิ่งเร้าแรงและรวดเร็ว (supernormal stimuli) เกินไปจากโซเชียลมีเดีย
Like
Comment
Doomscroll ไม่หยุด
โดพามีนพุ่งแบบสั้น ๆ บ่อย ๆ
เกม
Shorts
Shopping Online
ทำให้ได้รางวัลเร็วและบ่อยจนกิจกรรมปกติ อ่านหนังสือ
คุยกับเพื่อน
เดินเล่น
ออกกำลังกายดูน่าเบื่อไปเลย
ผลลัพธ์คือตัวรับโดพามีนลดความไวลง
ต้องใช้สิ่งกระตุ้นที่แรงขึ้นเพื่อให้ได้ความสุขเท่าเดิม
สุดท้ายทำอะไรก็ไม่ค่อยสนุก (anhedonia)
สมาธิสั้น อ่านกนังสือกรือดูอะไรนานๆยากขึ้น
หงุดหงิดง่าย ทำอะไรก็รู้สึกไม่ชื่นใจ
ไม่เจอความสุขใจสักที