दोन्ही पक्षांचे सतरंजी उचले स्वतःला निष्ठावान म्हणवतात. नेत्यावरील निष्ठा हा मध्ययुगाचा सद्गुण असू शकतो, आजचा नाही! लोकशाहीत हाताला रंगीत दोरे बांधून नेत्यांना आपली निष्ठा विकणारे गुंड आदराला पात्र नसतात. यांना सद्गुणविकृती वगैरे सर्टिफिकेट वाटू नयेत, कारण यांची निष्ठा हा मुळातच सद्गुण नाही. लोकशाहीत असल्या माफिया नेत्यांवर आणि घराण्यांवर निष्ठा ठेवणारे अंधभक्त ही आपल्या देशाला लागलेली कीड आहे. त्यामुळे ज्यांना उजव्या-डाव्या, परंपरावादी-पुरोगामी, लिबरल वगैरे कोणत्याही गंभीर विचारसरणीची चाड आहे, ज्यांनी आपली डोकी या फॅमिली बिझनेसना विकलेली नाहीत, जे आपल्या हातात यांच्या नेत्यांचे रंगीत दोरे बांधून निष्ठापिसाट झालेले नाहीत, ज्यांना महाराष्ट्र हे काही कोटी जिवंत माणसांचं राज्य म्हणून या प्रदेशाची थोडीफार काळजी आहे, त्यांनी या दोन फॅमिली बिझनेसचं होत असलेलं पतन बघून अश्रू गाळण्याचं काहीच कारण नाही! उलट जमल्या तर टाळ्याच वाजवल्या पाहिजेत!! या दोन फॅमिली बिझनेसनी महाराष्ट्राची दैना कशी केली याचं उदाहरण पाहिजे असेल तर महाराष्ट्राला झालेल्या या दोन कॅन्सरच्या गाठी वाढीस लागण्यापूर्वी महाराष्ट्र कसा होता हे एकदा तुमच्या परिचयातील म्हाताऱ्या माणसांना विचारून बघा! तेही नसेल तर ७०-८० च्या दशकातील तुमच्या आवडत्या लेखकाने लिहिलेली महाराष्ट्राची शब्दचित्रे एकदा आठवून बघा. तेव्हा काही महाराष्ट्रात स्वर्ग होता असं म्हणायचं नाही, पण राजकीय संस्कृती म्हणून राज्याचं किती प्रमाणात पतन झालं आहे ते यावरून सहज लक्षात येईल... त्यामुळे दोन्ही फॅमिली बिझनेसना आज भाजप ज्याप्रकारे खाऊन टाकत आहे ही महाराष्ट्र राज्यासाठी इष्टापत्तीच आहे. यामुळे अर्थातच भाजप मजबूत होईल, पण तो तसाही मजबूत होणारच होता, कारण हे फॅमिली बिझनेसवाले भाजपशी घरोबा ठेवूनच होते! मात्र भाजपने यांची राजकीय स्पेस खाऊन टाकण्याचा फायदा असा की त्यामुळे काँग्रेस किंवा अन्य चांगल्या दर्जाचे विरोधक राज्यात वाढू शकतील अशी किमान आशा करायला हरकत नाही. काँग्रेसचे अनेक दुर्गुण आहेत. राहुल गांधी कसे कमी पडतात वगैरे याआधी बऱ्याचदा लिहिलं आहे. पण काँग्रेस कशीही असली तरी भाजपच्या विरोधात राहून भाजपच्या डार्लिंग उद्योगपतीचा ड्रायव्हर बनण्याची कामं काँग्रेस सहसा करत नाही. ज्या उद्योगपतीपासून महाराष्ट्र वाचवायच्या बाता मारायच्या त्याच्या पोराच्या लग्नात तिसऱ्या रांगेत नाचायची निर्लज्जगिरी काँग्रेसने क्वचितच केली असेल. आपण भाजपविरोधात संविधान वाचवण्याचा विडा उचलायचा आणि आपले नुकतेच झालेले व्याही भाजपकडून आमदार करून टाकायचे अशी राजरोस लुच्चेगिरी काँग्रेसने केलेली नाही. त्यामुळे या दोन फॅमिली बिझनेसची गायब झालेली राजकीय स्पेस महाराष्ट्र काँग्रेसने भरून काढली तर आनंदच आहे... महाराष्ट्रात चांगल्या दर्जाच्या विरोधकांची आज गरज आहे. त्यासाठी आधी हे दोन फॅमिली माफिया आपल्या राजकारणातून बाहेर गेले पाहिजेत. हे दोन्ही फॅमिली बिझनेस जितके खंगतील तेवढी महाराष्ट्राची राजकीय संस्कृती सुधारायची शक्यता वाढणार आहे! महाराष्ट्र काँग्रेस दुबळी असेल, पण महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर किमान भाजपला विरोध करताना तरी आपली नातीगोती आणि लागेबंधे बघून कच खाणार नाही! भाजपचे मिंधे असलेले असलेले फ्रॉड माफिया विरोधक म्हणून टिकून असण्यापेक्षा भाजपने यांचे फॅमिली बिजनेस खाऊन टाकल्यानंतर सध्या दुबळी असलेली महाराष्ट्र काँग्रेस वाढली तर त्यात राज्याचं हितच आहे!! त्यामुळे जे घडतंय त्याने झालं तर राज्याचं भलंच होणार आहे, कारण ज्या रसातळाला या दोन फॅमिली बिझनेसनी महाराष्ट्र नेऊन टेकवला आहे, तिथून अजून खाली जायला फारशी जागाच उरलेली नाही!!! We are already at the rock bottom... - मकरंद देसाई @makmd (२/२)

अमृतकाळ वगैरे...